Poseidon Principles & «Πράσινη» Χρηματοδότηση της Ναυτιλιακής Βιομηχανίας

Βασίλειος Δημητρούκας, Δικηγόρος Παρ' Αρείω Πάγω, LL.M Maritime Law, LL.M German Law, PGDip History & Theory of Law, MICS

Τον Απρίλιο του 2018, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (International Maritime Organization – “ΙΜΟ”), έλαβε την απόφαση για δέσμευση της ναυτιλιακής βιομηχανίας σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και την όσο το δυνατό συντομότερη κατάργησή τους στον αιώνα που διανύουμε. Γνωστή και ως “ΙΜΟ 2050”, η στρατηγική αυτή στοχεύει στη μείωση των συνολικών ετήσιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 50% έως το 2050 σε σύγκριση με το 2008, με τελικό στόχο την πλήρη εξάλειψή τους έως το 2100.

Η ανωτέρω στρατηγική έρχεται σε συνέχεια του κανονισμού 14.1.3 του παραρτήματος VI της συνθήκης πρόληψης της ρύπανσης του ΙΜΟ («Σύμβαση MARPOL») που ενέκρινε ο ΙΜΟ το 2016 σε απάντηση στις περιβαλλοντικές ανησυχίες. Ο κανονισμός αυτός, γνωστός και ως «IMO 2020», τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2020 και προβλέπει παγκόσμιο όριο 0,5% για την περιεκτικότητα σε θείο των καυσίμων πλοίων σε σύγκριση με το προηγούμενο όριο 3,5%.

Πρόθεση του Κανονισμού IMO 2020, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί ως η πλέον βαθιά κανονιστική αλλαγή στον κλάδο της ναυτιλίας, είναι να μειωθεί σημαντικά η ποσότητα οξειδίων του θείου από τα πλοία και να βελτιωθεί η περιβαλλοντική ευημερία και η υγεία παγκοσμίως, ιδίως όσον αφορά τους παράκτιους πληθυσμούς.

Έννοια & Πλαίσιο Εφαρμογής των Poseidon Principles
Στο ανωτέρω πλαίσιο περιβαλλοντικής συμμόρφωσης ήρθαν να προστεθούν οι αρχές του Ποσειδώνα (Poseidon Principles), που έλαβαν σάρκα και οστά στη Νέα Υόρκη στις 18 Ιουνίου 2019 και είναι μια συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ 11 αρχικά μεγάλων τραπεζών του χρηματοπιστωτικού τομέα και της ναυτιλιακής βιομηχανίας για την ενσωμάτωση των πολιτικών του ΙΜΟ για την κλιματική αλλαγή στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων χρηματοδότησης πλοίων.

Οι υπογράφοντες τις εν λόγω Αρχές πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα χαρτοφυλάκια χρηματοδότησης των πλοίων τους ευθυγραμμίζονται από εδώ και πέρα με τους στόχους που ορίζονται στη στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου του ΙΜΟ που παρουσιάστηκε τον Απρίλιο του 2018.

Οι Αρχές του Ποσειδώνα παρέχουν λοιπόν ένα πλαίσιο για την ενσωμάτωση των κλιματικών πτυχών σε αποφάσεις δανεισμού για την κατασκευή νέων πλοίων μέσω της κλιματικής ευθυγράμμισης των ναυτιλιακών χαρτοφυλακίων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και με στόχο την προώθηση της απανθρακοποίησης της διεθνούς ναυτιλίας.  Καθιερώνουν περαιτέρω μια κοινή, παγκόσμια βάση για την ποσοτική αξιολόγηση και αποκάλυψη στο ευρύ κοινό κατά πόσον τα χαρτοφυλάκια χρηματοδότησης της ναυτιλιακής βιομηχανίας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων συμφωνούν με τους υιοθετημένους κλιματικούς στόχους.

Τον Δεκέμβριο του 2020 δημοσιεύτηκε, μάλιστα, η πρώτη επίσημη έκθεση με την οποία γνωστοποιήθηκαν οι επιδόσεις των 15 (μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή) συμμετεχόντων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων αναφορικά με τη κλιματική ευθυγράμμιση των ναυτιλιακών χαρτοφυλακίων τους. Σύμφωνα με αυτή μόλις τρεις συνολικά τράπεζες πέτυχαν να τηρήσουν τα standards απανθρακοποίησης που έχουν τεθεί από τον ΙΜΟ.

Η δέσμη μέτρων που περιλαμβάνεται στα «Poseidon Principles» αφορά τις δανειοδοτούμενες ναυτιλιακές εταιρείες, τυχόν εγγυήτριες εταιρείες και κάθε άλλου είδους συνδεδεμένα μέρη με αυτές, που ως υποκείμενο δανειοδότησης έχουν πλοία υπό την επίβλεψη του ΙΜΟ. Επί του παρόντος, 27 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (μεταξύ των οποίων  οι ABN Amro, Amsterdam Trade Bank, BNP Paribas, Bpifrance, Citi, Credit Agricole CIB, Credit Industriel et Commercial, Credit Suisse, DanishShip Finance, Danske Bank, DNB, DVB, Export Credit Norway, ING, Nordea, Société Générale, Sparebanken Vest, Sumitomo Mitsui Trust Bank) έχουν υπογράψει τις Αρχές του Ποσειδώνα, αντιπροσωπεύοντας ένα χαρτοφυλάκιο τραπεζικών δανείων στην παγκόσμια ναυτιλία ύψους περίπου 185 δισεκατομμυρίων δολαρίων – σχεδόν το 50% του παγκόσμιου χαρτοφυλακίου χρηματοδότησης πλοίων.

Περισσότερες τράπεζες αναμένεται να ενταχθούν στο εγγύς μέλλον. Τα υπογράφοντα μέρη δεσμεύονται να εφαρμόσουν τις Αρχές του Ποσειδώνα στις εσωτερικές τους πολιτικές, διαδικασίες και πρότυπα και να συνεργαστούν με τους πελάτες και τους συνεργάτες τους σε συνεχή βάση για την εφαρμογή των Αρχών του Ποσειδώνα.

Οι θεμελιώδεις αρχές των Poseidon Principles
Το οικοδόμημα των Poseidon Principles εξειδικεύεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρχές, οι οποίες όλες μαζί διαμορφώνουν το πλαίσιο αξιολόγησης και ευθυγράμμισης των χαρτοφυλακίων χρηματοδότησης κατασκευής νέων πλοίων με τους παραπάνω στόχους του ΙΜΟ:

  • Σύμφωνα με την πρώτη αρχή της Αξιολόγησης της κλιματικής ευθυγράμμισης, κάθε τράπεζα υποχρεούται να υπολογίζει σε ετήσια βάση για κάθε πλοίο που υπάρχει στο χαρτοφυλάκιό της τη συμμόρφωσή του με τους τεθέντες κλιματικούς στόχους. Για να προσδιοριστούν οι κλιματικές επιπτώσεις ενός πλοίου, κρίσιμο μέτρο υπολογισμού αποτελεί η ένταση του άνθρακα, η οποία υπολογίζεται χρησιμοποιώντας την αναλογία μέσης απόδοσης (Average Efficiency Ratio – “AER”). Η αναλογία μέσης απόδοσης αναφέρεται σε γραμμάρια μονάδας CO2 ανά τόνο-μίλι και υπολογίζεται για όλα τα ταξίδια που εκτελούνται από το εξεταζόμενο πλοίο για ένα ημερολογιακό έτος
  • Σύμφωνα με τη δεύτερη αρχή της Ευθύνης, τα υπογράφοντα μέρη αναγνωρίζουν ρητά τον ρόλο των αναγνωρισμένων Νηογνωμόνων (Classification Societies) και υπολοίπων αναγνωρισμένων οργανισμών (Recognized Organisations) στην παροχή αμερόληπτων και ακριβών πληροφοριών στη ναυτιλιακή βιομηχανία και δεσμεύονται να βασίζονται στα ανεξάρτητα, επαληθευμένα και πιστοποιημένα δεδομένα που παρέχονται από τους οργανισμούς αυτούς αναφορικά με τον υπολογισμό της αναλογίας μέσης απόδοσης
  • H τρίτη αρχή της Συμμόρφωσης απαιτεί από τη δανείστρια τράπεζα να διασφαλίζει τη συνεχή τήρηση των Αρχών του Ποσειδώνα. Προς επίτευξη του σκοπού αυτού συστήνεται η σύναψη μιας σύμβασης διευκόλυνσης μεταξύ δανείστριας τράπεζας και δανειολήπτη – πλοιοκτήτη, που θα απαιτεί από τον δανειολήπτη να παράσχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες στη δανείστρια τράπεζα, για να καταστεί εφικτή η συμμόρφωση με τις Αρχές του Ποσειδώνα. Στόχος μιας τέτοιας σύμβασης είναι να επιτρέπει στη δανείστρια τράπεζα να υπολογίζει με ακρίβεια την ένταση άνθρακα, που παράγεται από κάθε πλοίο του χαρτοφυλακίου της και να υποστηρίζει την αξιολόγηση της συμμόρφωσης κάθε πλοίου με τους τεθέντες κλιματικούς στόχους. Οι πληροφορίες που απαιτείται να παρασχεθούν από τον δανειολήπτη – πλοιοκτήτη πρέπει ουσιαστικά να είναι ίδιες με αυτές που παρέχονται από τον πλοιοκτήτη στον ΙΜΟ σχετικά με την απόδοση κάθε πλοίου του στόλου του, σύμφωνα με το Σύστημα Συλλογής Δεδομένων για την κατανάλωση καυσίμου πλοίου (Fuel Oil Data Collection System – “DCS”) του ΙΜΟ, το οποίο απαιτεί για πλοία ολικής χωρητικότητας 5.000 κόρων και άνω, που πλέουν σε διεθνή ύδατα, να αναφέρουν τα ανωτέρω δεδομένα στη βάση δεδομένων του ΙΜΟ. Από τη στιγμή που παρέχονται τα δεδομένα DCS στον ΙΜΟ, την ίδια στιγμή ανωνυμοποιούνται. Εκτός και αν περιλαμβάνεται λοιπόν στη συμφωνία διευκόλυνσης (ή σε άλλα συνοδευτικά έγγραφα) σχετικός όρος, ο δανειολήπτης – πλοιοκτήτης δεν έχει καμία υποχρέωση παροχής τέτοιων πληροφοριών στην τράπεζα και κατά συνέπεια η τράπεζα δεν θα είναι σε θέση να αξιολογήσει τη συμμόρφωση κάθε πλοίου με τους τεθέντες κλιματικούς στόχους.
  • Η τέταρτη και τελευταία αρχή της Διαφάνειας υποχρεώνει τα υπογράφοντα μέρη να αναγνωρίσουν δημόσια, όχι αργότερα από τις 30 Νοεμβρίου κάθε έτους, το γεγονός ότι έχουν προσχωρήσει στη συμφωνία τήρησης των Αρχών του Ποσειδώνα. Τα υπογράφοντα μέρη δεσμεύονται περαιτέρω να δημοσιεύουν, σε ετήσια βάση και όχι αργότερα από τις 30 Νοεμβρίου εκάστου ημερολογιακού έτους, τη συνολική κλιματική ευθυγράμμιση του ναυτιλιακού χαρτοφυλακίου τους σε σχετικές θεσμικές εκθέσεις, σύμφωνα με το κατάλληλο για κάθε υπογράφον μέρος χρονοδιάγραμμα

Περιβαλλοντικό Αποτύπωμα & Αξιολόγηση
Δεν είναι λίγοι αυτοί οι οποίοι αμφισβητούν τις προθέσεις των μεγάλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και εγείρουν ερωτήματα σχετικά με το αν το είναι πραγματικά πρόθυμα να αποκομίσουν μικρότερα κέρδη, για να ικανοποιήσουν τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και εταιρικά πρότυπα διακυβέρνησης.

Ο ναυτιλιακός κλάδος αναρωτιέται αν η δέσμευση των τραπεζών στα Poseidon Principles είναι  όντως γνήσια ή αν πρόκειται περισσότερο για δημόσιες σχέσεις και την απόπειρα από πλευράς τραπεζών να οικοδομήσουν ένα φιλικό προς το περιβάλλον προφίλ.

Σε απάντηση των ανωτέρω ερωτημάτων, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα επιμένουν ότι είναι προσηλωμένα στην ανάπτυξη των δράσεών τους για τη χρηματοδότηση της «πράσινης ναυτιλίας» και θεωρούν ότι οι Αρχές του Ποσειδώνα προορίζονται να εξελιχθούν με την πάροδο του χρόνου σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αυξηθεί ακόμα περισσότερο η συλλογική επιρροή των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στη βελτίωση της συμβολής που μπορεί να προσφέρει η ναυτιλιακή βιομηχανία και οι δανειστές της στην κοινωνία.

Ο χρόνος απομένει να δείξει εάν οι αρχές του Ποσειδώνα θα αποδειχθούν καθοριστικές βοηθώντας τη ναυτιλιακή βιομηχανία να φτάσει σε αυτόν τον πιο πράσινο κόσμο για τον οποίο όλοι προσπαθούμε.