Περικλής Στρούμπος, Head of Legal, Fraport Greece: «Βασική αρχή μου είναι να πιστεύω αυτό που κάνω»

READ

Ο Περικλής Στρούμπος, επικεφαλής του νομικού τμήματος της Fraport Greece και δικηγόρος με πολυετή εμπειρία στη διαχείριση Συμβάσεων Παραχώρησης και στη Διαιτησία, μοιράζεται τις σκέψεις του για το μέλλον των αεροδρομίων στη μετά Covid-19 εποχή, εξηγεί πώς κατέστη εφικτό το πολύπλοκο επενδυτικό πρόγραμμα στα 14 περιφερειακά αεροδρόμια και αισιοδοξεί για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η διαιτησία στην Ελλάδα.

Πώς έχει επηρεάσει η πανδημία την επιβατική κίνηση στα αεροδρόμια της χώρας και πώς εκτιμάτε ότι θα διαμορφωθεί η αγορά του τουρισμού και των ταξιδιών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό; 

Δυστυχώς, το 2020 έκλεισε με μείωση της επιβατικής κίνησης άνω του 71% σε σχέση με το 2019, ενώ υπήρχαν και μήνες όπου η μείωση ήταν άνω του 90%. Η μείωση στην επιβατική  κίνηση αποτυπώνεται ακόμα πιο γλαφυρά στα απόλυτα αριθμητικά μεγέθη αφού από 30.150.737 επιβάτες το 2019, οδηγηθήκαμε σε μόλις  8.611.780 επιβάτες το 2020.

Η απόλυτη κατάρρευση της επιβατικής κίνησης που περιγράψαμε, με την παράλληλη διατήρηση των λειτουργικών εξόδων, καθώς τα αεροδρόμια οφείλουν να είναι πλήρως λειτουργικά και ασφαλή ακόμα και χωρίς επιβάτες, δημιουργούν ένα δύσκολο παζλ. Προς το παρόν, η συνέχιση της λειτουργίας των αεροδρομίων έχει επιτευχθεί με τη χρηματοδότηση των μετόχων, καθώς τα κέρδη των προηγούμενων τριών ετών δεν διανεμήθηκαν επιτρέποντας την απρόσκοπτη συνέχιση των δραστηριοτήτων μας.

Αυτή την στιγμή, δεν υπάρχει ένας ξεκάθαρος οδικός χάρτης για την επανεκκίνηση των ταξιδιών τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κάτι που εντείνει την ανησυχία ότι θα «χαθεί» και η φετινή χρονιά, αλλά η έγκριση των νέων εμβολίων δίνει κάποιες ελπίδες ανάκαμψης. Είναι, επίσης, σημαντικό ότι μεγάλες πλατφόρμες κράτησης ταξιδιών καταγράφουν μεγάλη κινητικότητα σε επίπεδο έρευνας της αγοράς από υποψήφιους ταξιδιώτες καθώς η εικόνα της χώρας ως ασφαλούς προορισμού έχει ενισχυθεί, αλλά η κινητικότητα αυτή δεν μπορεί να μετουσιωθεί σε κρατήσεις. Είναι, λοιπόν, εξαιρετικά κρίσιμο σε ευρωπαϊκό επίπεδο να ληφθούν τώρα όλες οι αναγκαίες αποφάσεις, που θα διατυπώσουν τους όρους ανοίγματος της αγοράς και τελικά θα επιτρέψουν το άνοιγμά της, προκειμένου να γίνουν και οι σχετικές εκτιμήσεις.

Μεγάλα έργα χωρίς μεγάλες ομάδες δεν γίνονται

Αυτή, όμως, η αλλαγή θα πλήξει περισσότερο τα μεγάλα αεροδρόμια που αποτελούν hubs, όπως δυστυχώς το αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης που εδρεύει η μητρική μας εταιρεία Fraport AG. Εμείς θεωρούμε ότι τα 14 Περιφερειακά Αεροδρόμια μακροπρόθεσμα ίσως τελικά ανακάμψουν συντομότερα, αφού βασίζονται περισσότερο στον τουρισμό και λιγότερο στο επιχειρηματικό ταξίδι.

Ποιές προκλήσεις αντιμετώπισε η Fraport Greece στο επενδυτικό πρόγραμμα για την αναβάθμιση των 14 αεροδρομίων όσον αφορά στις συμβάσεις παραχώρησης από το Ελληνικό Δημόσιο και τις συμβάσεις με τους αναδόχους των έργων;

Εμείς ως Fraport Greece, μετά την υλοποίηση μιας εμβληματικής επένδυσης ύψους 1,7 δις, που λίγοι πίστευαν ότι θα μπορούσε να επιτύχει (και αυτός ήταν ο λόγος για την τεράστια διαφορά μεταξύ της προσφοράς της Fraport Greece και του δεύτερου πλειοδότη), τρεις μήνες πριν από την αρχική συμβατική προθεσμία έχουμε επιτύχει την οριστική ολοκλήρωση όλων των έργων στα 14 Περιφερειακά Αεροδρόμια, τα οποία πλέον είναι πανέτοιμα να υποδεχθούν τους επιβάτες σε υπέροχους νέους χώρους με μεγάλη προσήλωση στην ασφάλεια, άνεση και υγιεινή.

Πιστεύουμε πολύ στους 14 προορισμούς μας, στους οποίους έχουμε πλέον δώσει αεροδρόμια διεθνών προδιαγραφών, έτσι ώστε η ταξιδιωτική εμπειρία των επισκεπτών να  ανταποκρίνεται στην ποιότητα αυτών των προορισμών

Νομίζω ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις ήταν να πείσουμε τους δανειστές του Έργου (μεγάλες διεθνείς επενδυτικές τράπεζες, όπως η ΕΙΒ, EBRD, IFC και Black Sea Trade) ότι το Έργο αξίζει, ότι η Ελλάδα αξίζει και ότι η ομάδα μας μπορεί να τα καταφέρει. Το δυσμενές επενδυτικό κλίμα, όταν υποβάλλαμε την προσφορά μας (τέλος του 2014), η περιπλοκότητα του Έργου που απαιτούσε εργασίες σε 14 διαφορετικά αεροδρόμια, η μετάλλαξη 14 Κρατικών Αεροδρομίων σε 14 ιδιωτικά διαχειριζόμενα αεροδρόμια, η απειρία οποιουδήποτε Κατασκευαστή στην εκτέλεση 14 παράλληλων έργων, δημιουργούσαν τεράστια εμπόδια στη διαπραγμάτευση των δανειακών συμβάσεων αλλά και της Σύμβασης Μελέτης Κατασκευής με την κατασκευάστρια εταιρεία.

Τελικά, μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις επτά μηνών όπου εργαζόμασταν 24/7 υπογράψαμε όλες τις αναγκαίες συμβάσεις (πολλών χιλιάδων σελίδων) και το Έργο ξεκίνησε. Το καλό ήταν ότι, αφού πλέον είχαμε προβλέψεις για όλους τους υπαρκτούς και ανύπαρκτους κινδύνους, μετά την ανάληψη των αεροδρομίων στις 11.04.2017 όλα πήγαν ρολόι.

Μετά, έπρεπε να αντιμετωπίζουμε το γεγονός ότι έπρεπε να εργαζόμαστε παράλληλα για 14 αεροδρόμια τόσο σε κατασκευαστικό, όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο. Αν έχεις να λύσεις ένα πρόβλημα ανά ημέρα σε κάθε αεροδρόμιο, έχεις ξαφνικά 14 προβλήματα να λύσεις. Εργαζόμενοι, όμως, με αυταπάρνηση και επιμονή και έχοντας στιβαρή καθοδήγηση από την Διοίκηση της εταιρείας τα καταφέραμε.

Η ρήτρα διαμεσολάβησης είναι πάγια θέση της Fraport Greece στις συμβάσεις που συνάπτει με τους φορείς που δραστηριοποιούνται στα αεροδρόμια. Πώς έχει λειτουργήσει έως τώρα αυτή η εναλλακτική μορφή επίλυσης των διαφορών με τους συμβαλλομένους σας;

Νομίζω ότι και μόνο το γεγονός ότι θέσαμε τη ρήτρα διαμεσολάβησης στις συμβάσεις μας έδωσε τον τόνο για το πώς εννοούμε εμείς τις συνεργασίες μας. Έδειξε ότι δεν είμαστε εδώ για να εξοντώσουμε τους συνεργάτες μας, αλλά, για τα χρησιμοποιήσω μια ρήση του Τεχνικού Διευθυντή μας, «να καταφέρουμε να στεκόμαστε όλοι όρθιοι στο τέλος του δρόμου». Έτσι, συζητώντας με καλή πίστη όλα τα προβλήματα, δεν φτάσαμε ούτε καν σε διαμεσολάβηση, αφού όλες οι διαφορές μας με τους ιδιώτες αντισυμβαλλόμενούς μας έχουν επιλυθεί με συμβιβαστικό τρόπο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διαχείριση της σύμβασης Μελέτης Κατασκευής των αεροδρομίων. Όταν η κατασκευάστρια εταιρεία αντιμετώπισε κάποια προβλήματα, δεν οχυρωθήκαμε πίσω από την ισχυρή σύμβαση που είχαμε, αλλά σκύψαμε στο πρόβλημα και μέσω μιας σειράς επιπλέον οικονομικών κινήτρων, διασφαλίσαμε επιπλέον οικονομική στήριξη για την κατασκευάστρια εταιρεία και συντομότερη ολοκλήρωση των εργασιών επέκτασης των αεροδρομίων.

Ως δικηγόρος, έχετε εκτεταμένη εμπειρία στην επίλυση διαφορών και ιδιαίτερα τη διαιτησία. Πώς λειτουργεί ο θεσμός της διαιτησίας στην Ελλάδα; Υπερισχύουν τα πλεονεκτήματα των αδυναμιών του, ώστε να καταφέρει να προσελκύσει υγιείς επενδύσεις στη χώρα;

Ο θεσμός της διαιτησίας στην Ελλάδα λειτουργεί πολύ καλά, είτε αυτός αφορά διαιτησίες του ICC είτε του ΕΟΔΙΔ. Υπάρχουν άριστοι διαιτητές με μεγάλη εμπειρία που μπορούν να δώσουν λύσεις σε όλων των ειδών τις διαφορές. Τα μεγάλα πλεονεκτήματα της διαιτησίας είναι, κατά τη γνώμη μου, τρία: α) η ταχύτητα τελεσίδικης επίλυσης της διαφοράς αφού δεν επιτρέπεται έφεση και αναίρεση, β) η δυνατότητα ενδελεχούς διερεύνησης της διαφοράς με άνεση μαρτυρικών καταθέσεων, πραγματογνώμονες, πολύωρες διαδικασίες, πλήρως ηχογραφημένα πρακτικά κλπ. και γ) το γεγονός ότι η διαιτησία τελικώς καταλήγει (ή πρέπει να καταλήγει) σε μια διευθέτηση της υπόθεσης που είναι αποδεκτή στον εμπορικό κόσμο και για αυτό το λόγο λέγεται εμπορική διαιτησία.

Η άλλη πλευρά του νομίσματος είναι ότι η απόφαση της εμπορικής διαιτησίας, ακόμα και λανθασμένη, δύσκολα ανατρέπεται και για αυτόν τον λόγο είναι πολύ σημαντική η επιλογή των σωστών διαιτητών από τα αντίδικα μέρη. Πρέπει, όμως, και οι διαιτητές να φροντίζουν να είναι και να φαίνονται ανεξάρτητοι και ανεπηρέαστοι από γνωριμίες και συμφέροντα γιατί αλλιώς, αν δίνουν την εντύπωση ότι επηρεάζονται, τότε πριονίζουν το κλαδί που καθόμαστε όλοι. Ευτυχώς, υπάρχει πλέον και στη χώρα μας μεγάλος αριθμός πολύ καλά εκπαιδευμένων και πολύ έμπειρων διαιτητών που δημιουργούν αίσθημα ασφάλειας στους συναλλασσόμενους. Στο κόστος δεν αναφέρομαι, γιατί και το να σέρνεται μια υπόθεση στα δικαστήρια για πολλά χρόνια έχει και αυτό μεγάλο κόστος και σε χρήμα και σε πολύτιμο εμπορικό χρόνο.

Εκτιμώ ότι για να διευκολυνθούν οι ξένες επενδύσεις θα πρέπει οι διαιτητικές αποφάσεις να γίνονται σεβαστές. Οι επενδυτές έχουν στη διάθεσή τους στατιστικές για το κατά πόσον οι διαιτητικές αποφάσεις γίνονται σεβαστές στις διάφορες χώρες και προφανώς επιλέγουν ανάλογα. Θεωρώ ότι θα μπορούσε να γίνει μεγάλη πρόοδος, εάν το Ελληνικό Δημόσιο δεχόταν η έδρα της διαιτησίας να βρίσκεται σε μια ουδέτερη πόλη, όπως η Γενεύη, το Παρίσι, ή το Λονδίνο, όπου τα δικαστήρια που δικάζουν αγωγές ακύρωσης έχουν μεγάλη εμπειρία να κρίνουν διαιτητικές αποφάσεις.

Στην Ελλάδα, σε άλλο έργο στο παρελθόν έχει γίνει δεκτή αγωγή ακύρωσης που κατέθεσε το Ελληνικό Δημόσιο με μόνο λόγο ότι το ίδιο το Δημόσιο διόρισε τον διαιτητή του παρανόμως και το θυμήθηκε μετά το πέρας της διαιτητικής διαδικασίας. Όπως γίνεται αντιληπτό, όταν τα εξηγεί κανείς αυτά στους ξένους επενδυτές, τους δημιουργούνται εύλογες αμφιβολίες για το κατά πόσον θα έχουν μια δίκαιη δίκη στα Ελληνικά δικαστήρια απέναντι στο Ελληνικό Δημόσιο.

Ποιές είναι οι αρχές και οι αξίες που σας χαρακτηρίζουν ως δικηγόρο και ως επικεφαλής του νομικού τμήματος της Fraport Greece; 

Η πρώτη βασική αρχή μου είναι να πιστεύω αυτό που κάνω. Αν πιστεύω ότι η εταιρεία έχει άδικο, θα κάνω ό,τι περνά από το χέρι μου να πείσω την εταιρεία να συμβιβαστεί με δίκαιο τρόπο. Θέλω να αισθάνομαι ότι με τη δουλειά μου προσφέρω κάτι παραπάνω από το αυτονόητο του να υπερασπίζομαι τα συμφέροντα των μετόχων της εταιρείας. Το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια δούλεψα σε δύο εμβληματικά έργα που άλλαξαν την όψη της Ελλάδας, δηλαδή στο έργο της κατασκευής των σηράγγων των Τεμπών και στο έργο της αναβάθμισης και επέκτασης των 14 Περιφερειακών Αεροδρομίων, με γεμίζει χαρά και υπερηφάνεια.

Η δεύτερη βασική αρχή μου είναι ότι δεν εργάζομαι μόνος μου. Μεγάλα έργα χωρίς μεγάλες ομάδες δεν γίνονται. Στη Fraport Greece έχουμε φτιάξει μια ομάδα με πολύ αξιόλογες/ους συναδέλφους, με τους οποίους μοιραζόμαστε τις ίδιες ηθικές αξίες και την ίδια προσήλωση στους στόχους της εταιρείας. Τα μέλη αυτής της ομάδας έχουν αυτοτελή πρόσβαση στο προσωπικό και στα μέλη της Διοίκησης, έτσι ώστε να είναι πιο αποτελεσματικές/οί στη δουλειά τους, αλλά και να αναδεικνύεται το έργο τους.

Τέλος, αυτή η ομάδα, που εγώ ονομάζω δικηγορική εταιρεία μέσα στην εταιρεία, ανήκει στην μεγαλύτερη ομάδα της εταιρείας αποτελώντας, όπως το βλέπω εγώ, μια κοινή βάση υποστήριξης των διαφόρων τμημάτων της, αφού εμείς γνωρίζουμε όλα τα ζητήματα της εταιρείας και τα συζητούμε διεξοδικά στις δεκαπενθήμερες συναντήσεις της νομικής ομάδας.

Είναι αυτονόητο ότι οι αρχές του Κώδικα Δεοντολογίας της Fraport Greece, δηλαδή η εντιμότητα, ακεραιότητα, αξιοπιστία, ευθύνη, διαφάνεια, αφοσίωση και δικαιοσύνη, διαπνέουν και περιμένω να διαπνέουν κάθε πράξη της νομικής ομάδας.

Πώς πιστεύετε ότι έχει επηρεάσει η πανδημία την παροχή των νομικών υπηρεσιών; Πώς θεωρείτε ότι θα διαμορφωθεί η εργασία του δικηγόρου μετά το πέρας αυτής της υγειονομικής κρίσης; 

Η πανδημία έχει πλήξει περισσότερο τις/τους συναδέλφους μου που ασχολούνται με τη δικαστηριακή δικηγορία. Στο εταιρικό πεδίο, αν εξαιρέσει κανείς προσωρινά μισθολογικού χαρακτήρα μέτρα που δεχθήκαμε για να υποστηρίξουμε την εταιρεία, δεν θεωρώ ότι επηρεαστήκαμε από την πανδημία. Αντίθετα, θεωρώ ότι μπορεί να επηρεαστήκαμε έως και θετικά, αφού αρχίσαμε να χρησιμοποιούμε συστηματικά τα νέα εργαλεία επικοινωνίας (Teams, Zoom, Webex κλπ.), χάρη στα οποία αναπτύξαμε πιο στενή επικοινωνία, αφού μπορούμε να κάνουμε βιντεοκλήση ή τηλεδιάσκεψη οποιαδήποτε ώρα της ημέρας και χωρίς να έχουμε ανάγκη αίθουσας διασκέψεων. Ακόμα και διαιτησία θα μπορούσαμε να κάνουμε διαδικτυακά, αν χρειαζόταν.

Η πανδημία βοήθησε, ώστε να καταλάβουν οι εταιρείες ότι οι δικηγόροι μπορούν να είναι αποτελεσματικοί ακόμα και χωρίς να «χτυπούν κάρτα»

Νομίζω, επίσης, ότι η πανδημία βοήθησε, ώστε να καταλάβουν οι εταιρείες ότι οι δικηγόροι μπορούν να είναι αποτελεσματικοί ακόμα και χωρίς να «χτυπούν κάρτα», κάτι που θα βοηθήσει όλους μας στο μέλλον, όταν χρειαστεί κάποια μέρα να μείνουμε στο σπίτι για κάποιο σοβαρό λόγο. Δεν σας κρύβω ότι κατά τη διάρκεια της τηλε-εργασίας ανακάλυψα την πολυτέλεια να τρώω το μεσημεριανό μου παρέα με τη σύζυγό μου και να βλέπω τον γιο μου και κάποια άλλη ώρα εκτός από τη νύχτα.

Νομίζω ότι οι τεχνολογίες που έλαμψαν στην πανδημία, όπως οι τηλεδιασκέψεις, οι ψηφιακές υπογραφές, τα διαδικτυακά συνέδρια, οι ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων, τα ηλεκτρονικά περιοδικά κλπ., επιτάχυναν τις εξελίξεις αλλάζοντας τη δικηγορία δια παντός, αφού πλέον έχει αποδειχθεί ότι το μόνο που θα χρειάζεται ένας δικηγόρος είναι ένα laptop και μα γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο. Πλέον, η σκυτάλη έχει περάσει στις εταιρείες τηλεφωνίας που πρέπει να επενδύσουν, για να μας δώσουν αξιοπρεπείς συνδέσεις.