Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας και Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις

Μαρία Γ. Σινανίδου, Int. IP LL.M., Certified Mediation Advocate, Δικηγόρος

Στις 26 Απριλίου κάθε έτους εορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας. Ο εορτασμός αυτός ξεκίνησε για πρώτη φορά το 2001, με τη συλλογική απόφαση των κρατών-μελών του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (WIPO) και έχει ως στόχο την αύξηση της αναγνωρισιμότητας του σημαντικού ρόλου της διανοητικής ιδιοκτησίας στην καθημερινή ζωή και στην ανάπτυξη της καινοτομίας και της δημιουργικότητας. Η ημερομηνία αυτή επιλέχθηκε ως ημέρα εορτασμού, καθότι αποτελεί την ημερομηνία σύστασης και έναρξης της δραστηριοποίησης του WIPO(26 Απριλίου 1970) μετά την ψήφιση της Συνθήκης του WIPO το 1967 (WIPO Convention).

Το 2021, η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας είναι αφιερωμένη στη σημασία του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ). Σε μια περίοδο που η επιταγή της οικονομικής ανάκαμψης είναι ιδιαίτερα υψηλή, η Παγκόσμια Ημέρα Διανοητικής Ιδιοκτησίας 2021 έχει ως στόχο να αναδείξει τον κρίσιμο ρόλο των ΜμΕ στην οικονομία και πώς μπορεί να γίνει χρήση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας  για την οικοδόμηση ισχυρότερων, πιο ανταγωνιστικών και ανθεκτικών επιχειρήσεων.

Οι ΜμΕ αποτελούν -όπως λέγεται- τη ‘ραχοκοκαλιά’ των εθνικών οικονομιών παρέχοντας αγαθά και υπηρεσίες, πραγματοποιώντας συχνά πρωτοποριακές καινοτομίες και εμπνευσμένες δημιουργίες. Στη Σύσταση της Επιτροπής 2003/361 (Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 124 της 20/05/2003 σ. 0036 – 0041) ορίζονται οι πολύ μικρές, οι μικρές και οι μεσαίες επιχειρήσεις. Το άρθρο 2 αναφέρεται στον αριθμό των απασχολούμενων και στα οικονομικά όρια προσδιορίζοντας τις κατηγορίες επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με έρευνες, οι ΜμΕ αποτελούν περίπου το 90% των παγκόσμιων επιχειρήσεων (βλ. σχετική καταγραφή σε έρευνα της ΕΥ σε συνεργασία με τον ΣΕΒ, Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα, Μέρος Α, 2017, σελ. 6, σύμφωνα με την οποία οι ΜμΕ αποτελούν σημαντικό πυλώνα της επιχειρηματικότητας και της οικονομίας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, με ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ 99,8% και 99,9%) και απασχολούν περίπου το 50% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού.

Στο πλαίσιο της προστασίας με δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας υφίστανται τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ήτοι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα πιστοποιητικά υποδείγματος χρησιμότητας, τα καταχωρισμένα σχέδια ή υποδείγματα, τα εμπορικά σήματα, οι γεωγραφικές ενδείξεις. Παράλληλα, αξίζει να αναφερθεί η προστασία μέσω των διατάξεων περί αθέμιτου ανταγωνισμού μιας τεχνογνωσίας, η οποία δύναται να συνιστά εμπορικό μυστικό.

Τα δικαιώματα που παρέχονται στον δικαιούχο -είτε αυτός είναι φυσικό πρόσωπο, είτε είναι (πρωτογενώς, όπου είναι δυνατόν ή δευτερογενώς) νομικό πρόσωπο- μπορούν να εξασφαλίσουν σε αυτόν για προκαθορισμένο χρονικό διάστημα μονοπωλιακό χαρακτήρα ή τη δυνατότητα να ορίσει (π.χ. με άδεια εκμετάλλευσης) ένα ή περισσότερα συμβαλλόμενα μέρη, τα οποία θα εκμεταλλεύονται τα δικαιώματά του νομίμως, με τους όρους της εκάστοτε συμφωνίας. Κάθε ΜμΕ μπορεί να αξιοποιήσει τα εργαλεία που της παρέχονται σύμφωνα με το δίκαιο της διανοητικής ιδιοκτησίας, ώστε αφενός να προστατεύσει την ύπαρξή της και αφετέρου να αποκτήσει η ίδια μεγαλύτερη αξία.

Οι κλάδοι που πραγματοποιούν εντατική χρήση της διανοητικής ιδιοκτησίας διαδραματίζουν ουσιώδη ρόλο στην οικονομία της ΕΕ και αντιπροσωπεύουν σήμερα το 45 % του ΑΕΠ της Ευρώπης

Άυλα περιουσιακά στοιχεία, όπως τα εμπορικά σήματα, τα σχέδια και υποδείγματα, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα δεδομένα, αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στη σημερινή οικονομία της γνώσης. Οι βιομηχανίες έντασης δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας αντιπροσωπεύουν το 45% του συνολικού ΑΕΠ και το 93% του συνόλου των εξαγωγών της ΕΕ, ενώ η προστιθέμενη αξία της διανοητικής ιδιοκτησίας παρουσιάζει αύξηση στα περισσότερα ευρωπαϊκά βιομηχανικά οικοσυστήματα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι σχετικές με δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας καταχωρίσεις αυξάνονται, καθώς τα άυλα περιουσιακά στοιχεία διαδραματίζουν ολοένα και σημαντικότερο ρόλο στον παγκόσμιο αγώνα δρόμου για τεχνολογική πρωτοπορία.

Τα μεγέθη των οικονομικών δεικτών των βιομηχανιών έντασης διανοητικής ιδιοκτησίας είναι εξαιρετικά σημαντικά και αποτελούν συχνά σημεία ενεργών εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών για την περαιτέρω ενίσχυση των βιομηχανιών αυτών. Σε έρευνα που δημοσίευσε το 2019 το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (EPO) αναφέρεται (σελ. 21, με στοιχεία από το 2015) ότι μόνο το 9% των ΜμΕ έχουν καταχωρισμένα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, σε σύγκριση με το 40% μεγάλων επιχειρήσεων.

Τον Νοέμβριο του 2020 ο Thierry BRETON, Επίτροπος αρμόδιος για την Εσωτερική Αγορά, δήλωσε: «Η Ευρώπη είναι η πατρίδα ορισμένων από τις κορυφαίες καινοτομίες σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά οι εταιρείες εξακολουθούν να μην είναι σε θέση να προστατέψουν πλήρως τις εφευρέσεις τους και να αξιοποιήσουν τη διανοητική τους ιδιοκτησία. (…)»

Στο πλαίσιο αυτό, στις 25.11.2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε σχέδιο δράσης για τη διανοητική ιδιοκτησία, με σκοπό να βοηθήσει ιδίως τις ΜμΕ να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις εφευρέσεις και τις δημιουργίες τους και να διασφαλίσουν ότι αυτές μπορούν να ωφελήσουν την οικονομία και την κοινωνία.

Με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του EUIPO, το πρόγραμμα ‘Ideas Powered for Business SME Fund έχει στόχο να βοηθήσει τις επιχειρήσεις που ανταποκρίνονται στον επίσημο ορισμό της ΜμΕ να αναπτύξουν στρατηγικές διανοητικής ιδιοκτησίας και να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο. Οι ΜμΕ μπορούν να υποβάλουν αίτηση χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος επιχορηγήσεων ύψους 20 εκατ. ευρώ, το οποίο βοηθάει τις επιχειρήσεις της ΕΕ να αξιοποιήσουν καλύτερα τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας τους.

Το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει μέτρα σε πέντε βασικούς τομείς:

-Βελτίωση της προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας

-Ενίσχυση της αξιοποίησης της διανοητικής ιδιοκτησίας από τις ΜμΕ

-Διευκόλυνση του διαμοιρασμού της διανοητικής ιδιοκτησίας με διασφάλιση απόδοσης επενδύσεων

-Καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης και βελτίωση της επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας

-Ενίσχυση της θέσης της ΕΕ ως παγκόσμιου φορέα καθορισμού προτύπων σε θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας και προώθηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.

Κάθε ΜμΕ μπορεί να αξιοποιήσει τα εργαλεία που της παρέχει το δίκαιο της διανοητικής ιδιοκτησίας, ώστε να προστατεύσει την ύπαρξή της και να αποκτήσει μεγαλύτερη αξία

Ο εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Διανοητικής Ιδιοκτησίας αποτελεί ευκαιρία να υπενθυμίσουμε τη συμβολή της διανοητικής ιδιοκτησίας στη δημιουργικότητα, την καινοτομία, τον πολιτισμό, την επιστήμη και κατ’ επέκταση, την οικονομία και την ανάπτυξη. Η κρίση της πανδημίας Covid-19 ανέδειξε, μεταξύ άλλων, εξαρτήσεις που υφίστανται οι τεχνολογίες κρίσιμης σημασίας και ο πολιτισμός.

Είναι πλέον αυταπόδεικτο ότι δημιουργία δεν υφίσταται χωρίς σεβασμό σε αυτήν. Τα προγράμματα χρηματοδότησης είναι μια μορφή έμπρακτης απόδειξης αυτής της παραδοχής. Άλλωστε, οι κατακτήσεις του ανθρώπινου πνεύματος, που αποτελούν το καθοριστικό συστατικό της παγκόσμιας προόδου σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, τροφοδοτούνται από την αναγνώρισή μας, με κάθε τρόπο.