Η μετάβαση σε ένα βιώσιμο αναπτυξιακό πρότυπο απαιτεί τη συνεργασία ΑΕΙ, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων

Καθ. Αθανάσιος Κυριαζής, Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Καινοτομίας, Υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων

  • Ποιες είναι οι προτεραιότητες και οι βασικότεροι στόχοι σας στη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας;

Η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας (ΓΓΕΚ) του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, πρώην Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, αποτελεί μια σύγχρονη δημόσια υπηρεσία με αποστολή τον σχεδιασμό, τη χρηματοδότηση και τον συντονισμό της υλοποίησης της πολιτικής Έρευνας, Τεχνολογικής Ανάπτυξης και Καινοτομίας (ΕΤΑΚ). Ο κύριος στόχος της ΓΓΕΚ είναι η χάραξη και προώθηση ολοκληρωμένης στρατηγικής για την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία σε συνδυασμό με την αποτίμηση των αποτελεσμάτων εφαρμογής των δράσεων έρευνας και καινοτομίας, για τη συνεχή αναπροσαρμογή της ερευνητικής πολιτικής.

Η ΓΓΕΚ εποπτεύει Ερευνητικά Κέντρα και Τεχνολογικούς Φορείς, οι οποίοι στηρίζουν την κοινωνία και την οικονομία με τις απαραίτητες δεξιότητες για την παραγωγή γνώσης και καινοτομίας και συνδράμει στην αξιοποίηση των υψηλών προσόντων του ερευνητικού δυναμικού για την ανάπτυξη, την αντιμετώπιση της ανεργίας και την ανακοπή της μετανάστευσης ποιοτικού επιστημονικού δυναμικού.

Ενισχύει τις δραστηριότητες των ερευνητικών και παραγωγικών φορέων, μέσω ανταγωνιστικών ερευνητικών προγραμμάτων με έμφαση στην οικονομική αποτελεσματικότητα και στην κοινωνικά δίκαιη κατανομή του προϊόντος και ενισχύει τη μεταφορά και διάχυση καινοτόμων τεχνολογιών προς τους παραγωγικούς φορείς της χώρας, με την αξιοποίηση των προϊόντων της έρευνας.

Επιπρόσθετα, παρακολουθεί τις ευρωπαϊκές και διεθνείς εξελίξεις για θέματα Έρευνας, Τεχνολογικής Ανάπτυξης και Καινοτομίας, εκπροσωπεί τη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε Διεθνείς Οργανισμούς στους τομείς αρμοδιότητάς της και συμμετέχει σε σχετικές προσπάθειες ενίσχυσης της διεθνούς Έρευνας και Τεχνολογίας σε ευρωπαϊκό, διακρατικό και ευρύτερο διεθνές επίπεδο.

Γενικότερα, η ΓΓΕΚ θέτει θεματικές προτεραιότητες χρηματοδότησης με βάση τις ανάγκες και τη δομή της ελληνικής οικονομίας, τις ανάγκες της κοινωνίας και τις προοπτικές της Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας σε παγκόσμιο επίπεδο και υποστηρίζει δράσεις ευαισθητοποίησης σε θέματα Έρευνας και Τεχνολογίας.

  • Το Elevate Greece, η ψηφιακή πύλη για τις νεοφυείς επιχειρήσεις, αποσκοπεί στην ανάπτυξη της καινοτομίας στην Ελλάδα. Ποια είναι η αποτίμηση της πρώτης περιόδου δράσης του και ποια είναι τα επόμενα βήματα για περαιτέρω ενίσχυση των ελληνικών startups;

Μέχρι σήμερα, έναν χρόνο μετά την έναρξη λειτουργίας της πλατφόρμας των Νεοφυών Επιχειρήσεων – “Elevate Greece”, έχουν αξιολογηθεί 490 επιχειρήσεις, ως προς τα κριτήρια που πρέπει να πληρούνται βάσει της νομοθεσίας, και έχουν ενταχθεί στο Εθνικό Μητρώο Νεοφυών Επιχειρήσεων, με απώτερο σκοπό την ενίσχυση της μεταξύ των επιχειρήσεων δικτύωσης και εξωστρέφειας καθώς και την υποστήριξή τους με εφαρμογή πολιτικών που στοχεύουν στην παροχή κινήτρων και διευκολύνσεων. Μέχρι το τέλος του μήνα αναμένεται να έχουν πιστοποιηθεί πάνω από 500 νεοφυείς επιχειρήσεις.

Στην πλατφόρμα Νεοφυών Επιχειρήσεων Elevate Greece 333 επιχειρήσεις έχουν υποβάλει αίτημα για χρηματοδότηση, ενώ 194 έχουν ήδη εγκριθεί για χρηματοδότηση ύψους 9.5 εκατ. ευρώ. Η συνολική δαπάνη ανέρχεται σε 60 εκατ. ευρώ

333 επιχειρήσεις έχουν υποβάλει αίτημα για χρηματοδότηση, εκ των οποίων 194 νεοφυείς επιχειρήσεις έχουν ήδη εγκριθεί για χρηματοδότηση ύψους  9.5 εκατ. ευρώ. Η συνολική δαπάνη ανέρχεται σε 60 εκατ. ευρώ, ενώ το 50% της απορρόφησης (30 εκατ. ευρώ) αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του χρόνου.

Προς την κατεύθυνση αυτή και σε άμεση σύνδεση με τη δημιουργία της πλατφόρμας “Elevate Greece”, έχουν ήδη θεσμοθετηθεί φορολογικά και άλλα κίνητρα προς φυσικά πρόσωπα-επενδυτές αγγέλους που επενδύουν στις νεοφυείς επιχειρήσεις του μητρώου και επίσης ο υπερτριπλασιασμός (από 30% σε 100%) του ποσοστού των υπερεκπτώσεων των δαπανών του αρ. 22Α του Ν.4172/2013 για επιχειρήσεις που επενδύουν σε Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) και η απλοποίηση των σχετικών διαδικασιών.

Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα των φορολογικών μεταρρυθμίσεων, συγκριτικά με την άμεση κρατική ενίσχυση για επενδύσεις σε Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη (ΕΤΑ), είναι ότι αφήνουν στις ίδιες τις επιχειρήσεις το δικαίωμα επιλογής του προγράμματος που θα χρηματοδοτήσουν. Επιπρόσθετα, οι φορολογικές εκπτώσεις δαπανών ΕΤΑ μπορούν να οδηγήσουν σε μια αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων σε Ε&Α, καθώς και να διαμορφώσουν ένα ελκυστικότερο περιβάλλον για Direct Foreigner Investments (DFI) / Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ).

Επιπρόσθετα, προκηρύχθηκε δράση για τη «Στήριξη Νεοφυών Επιχειρήσεων Εθνικού Μητρώου “ElevateGreece” για την αντιμετώπιση της πανδημίας Covid-19», με τη μορφή μη επιστρεπτέας ενίσχυσης, ώστε οι επιχειρήσεις να παραμείνουν βιώσιμες και να μη χαθούν θέσεις εργασίας. Ο προϋπολογισμός της ∆ημοσίας ∆απάνης της ∆ράσης ανέρχεται σε 60 εκατ. ευρώ.

  • Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει μια νεοφυής επιχείρηση, ώστε να αναπτυχθεί και να προσελκύσει επενδυτές;

Προκειμένου να αναπτυχθεί μια νεοφυής επιχείρηση και να προσελκύσει επενδυτές, πρέπει να διαθέτει κάποια βασικά χαρακτηριστικά, τα οποία βασίζονται στα κριτήρια για τον επίσημο χαρακτηρισμό της ως «Νεοφυούς Επιχείρησης». Τα δύο βασικά κριτήρια που πρέπει να πληρούνται είναι πρώτον, το κριτήριο της καινοτομίας (Innovation) και δεύτερον, το κριτήριο της ταχείας κλιμάκωσης (Scalability) του μεγέθους των πωλήσεων στην παγκόσμια αγορά, προκειμένου να προσελκύσει επενδυτές. Η καινοτομία αφορά είτε το προϊόν/υπηρεσία που παρέχει η επιχείρηση, είτε το επιχειρηματικό μοντέλο που εφαρμόζει το οποίο πρέπει να είναι σε πρόσφατη, νέα ή αναδυόμενη τεχνολογία.

Προκειμένου να αναπτυχθεί μια νεοφυής επιχείρηση και να προσελκύσει επενδυτές, πρέπει να πληροί το κριτήριο της καινοτομίας και το κριτήριο της ταχείας κλιμάκωσης του μεγέθους των πωλήσεων στην παγκόσμια αγορά

Σημαντικό είναι, επίσης, να υπάρχει πολύ περιορισμένος αριθμός ανταγωνιστών αντιστοίχων νεοφυών ή πολύ λίγες μεγάλες επιχειρήσεις του τομέα, έτσι ώστε να μπορεί να προσελκύσει το ενδιαφέρον νέων επενδυτών καθώς και το κύριο προϊόν/ υπηρεσία της εταιρίας πρέπει να είναι τυποποιημένο, (ή τυποποιήσιμο), και να μη συνίσταται σε παροχή συμβουλευτικών/μελετητικών υπηρεσιών, ούτε να αφορά σε κατασκευή κατά παραγγελία, έτσι ώστε να έχει τη δυνατότητα ταχείας κλιμάκωσης στην παγκόσμια αγορά και, συνεπώς, ταχεία αύξηση του μεριδίου αγοράς της επιχείρησης.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, τα κριτήρια και τα χαρακτηριστικά για την ανάπτυξη μιας νεοφυούς επιχείρησης πρέπει να προσαρμόζονται στην ελληνική πραγματικότητα και να αξιοποιούνται οι ευκαιρίες που υπάρχουν στο ελληνικό οικοσύστημα.

  • Σε ποιους τομείς η Ελλάδα διαθέτει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα τόσο ως προς το ερευνητικό έργο όσο και ως προς τις επιχειρηματικές ευκαιρίες;

Σε εθνικό επίπεδο, οι τομείς εξειδίκευσης που έχουν αναδειχτεί και στους οποίους η Ελλάδα διαθέτει κρίσιμη μάζα και ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα είναι οι ακόλουθοι:

  1. Η Αγροδιατροφική Αλυσίδα
  2. Οι Ψηφιακές Τεχνολογίες
  3. Το Περιβάλλον και η Κυκλική Οικονομία
  4. Η Αειφόρος Ενέργεια
  5. Οι Βιοεπιστήμες, η Υγεία και τα Φάρμακα,
  6. Τα Υλικά, οι Κατασκευές και η Βιομηχανία
  7. Οι Μεταφορές και η Εφοδιαστική Αλυσίδα,
  8. Ο Τουρισμός, ο Πολιτισμός και οι Δημιουργικές Βιομηχανίες.

Αποτελούν τους τομείς προτεραιότητας της Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης 2021-27 και η μεθοδολογία που ακολουθείται για τη διαμόρφωση της Στρατηγικής  συνίσταται στα εξής:

  • Στον εντοπισμό δυναμικών θεματικών τομέων που αναμένεται να συμβάλουν στην προοπτική ανάπτυξης της χώρας.
  • Στηνπεραιτέρω εξειδίκευση των παραπάνω τομέων και στον προσδιορισμό δραστηριοτήτων, που, αξιοποιώντας την Έρευνα, την Τεχνολογία και την Καινοτομία, μπορούν να προκαλέσουν διαρθρωτικές αλλαγές στις επιχειρήσεις του τομέα και να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους.
  • Στην ανάδειξητων κρίσιμων ερευνητικών πεδίων/τεχνολογιών (και των κατάλληλων εργαλείων πολιτικής) που πρέπει να  περιληφθούν στην εθνική στρατηγική ΕΤΑΚ.

Όλα τα παραπάνω, αντικατοπτρίζονται και στη δραστηριοποίηση των επιχειρήσεων. Παράλληλα, το εξειδικευμένο και υψηλά καταρτισμένο ανθρώπινο δυναμικό της Ελλάδας τη φέρνει σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων χωρών. Ειδικά, στον τομέα των Βιοεπιστημών, αξιοποιείται το άριστο ερευνητικό προσωπικό που διαθέτει η χώρα, γεγονός που αναδεικνύεται και στο Εθνικό Μητρώο Νεοφυών Επιχειρήσεων, στο οποίο οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα βρίσκονται στην 1η θέση με ποσοστό 14,61%.

Επιπρόσθετα, παρατηρείται ιδιαίτερη δυναμική και σε άλλους τομείς, όπως ο τομέας του Τουρισμού που καταλαμβάνει τη 2η θέση με ποσοστό 9,59%, του Περιβάλλοντος και της Ενέργειας με ποσοστό 8,9%, της Αγροδιατροφής με 7,53% κ.α. Η κατάταξη αφορά το σύνολο των νεοφυών επιχειρήσεων που έχουν ενταχθεί στο μητρώο, ενώ διαφοροποιείται σε περιφερειακό επίπεδο και εξαρτάται από την ανάπτυξη και δραστηριοποίηση των επιμέρους περιφερειών.

  • Με βάση την πολυετή σας εμπειρία ως Καθηγητή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, πώς θεωρείτε ότι θα μπορέσει να συνδεθεί πιο δυναμικά το ελληνικό Πανεπιστήμιο με την αγορά εργασίας, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα καινοτομίας ανάμεσα στα ΑΕΙ, τα ερευνητικά κέντρα και τις επιχειρήσεις;

Τα Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα αποτελούν βασικό πυρήνα εκτέλεσης έρευνας αιχμής στη χώρα, ενώ αναπτύσσεται ήδη μια δυναμική προς την αξιοποίηση του παραγόμενου ερευνητικού αποτελέσματος σε όφελος της οικονομίας και της κοινωνίας. Η μετάβαση σε ένα βιώσιμο αναπτυξιακό πρότυπο, βασισμένο στη γνώση, δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς τη συνεργασία των ΑΕΙ, των ερευνητικών κέντρων και των επιχειρήσεων.

Σε μια οικονομία και κοινωνία που βασίζονται στη γνώση, η Ανώτατη Εκπαίδευση θα πρέπει να συνδέεται στενά με την έρευνα και την καινοτομία. Τα πανεπιστήμια έχουν το δυναμικό να ηγηθούν στην προώθηση της φιλοδοξίας της Ευρώπης να καταστεί η πρώτη ανά τον κόσμο οικονομία και κοινωνία της γνώσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι αναγκαίο να αναπτύσσουν δομημένες εταιρικές σχέσεις με την επιχειρηματική κοινότητα, προκειμένου όλο και περισσότερο να λειτουργούν ως οικονομικοί συντελεστές, ικανοί να ανταποκρίνονται καλύτερα και γρηγορότερα στις απαιτήσεις της αγοράς. Η πρόκληση για την ανώτατη εκπαίδευση είναι να διαμορφώσει μια επιχειρηματική προσέγγιση της αξιοποίησης της γνώσης, ώστε να διευκολυνθεί η συνεργασία μεταξύ των ιδρυμάτων Ανώτατης Εκπαίδευσης και έρευνας που δημιουργούν γνώση και των επιχειρήσεων, για την εμπορική προώθηση της καινοτομίας στην αγορά.

Στο πλαίσιο αυτό, η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας απηύθυνε πρόσκληση προς τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και ερευνητικούς Φορείς για τη δημιουργία Γραφείων Μεταφοράς Τεχνολογίας, η οποία στοχεύει στην ωρίμανση του οικοσυστήματος Μεταφοράς Τεχνολογίας, στην προαγωγή επιχειρηματικών επενδύσεων στην έρευνα και καινοτομία, στην ανάπτυξη δεσμών και συνεργειών μεταξύ επιχειρήσεων και κέντρων έρευνας και στην ανάπτυξη και του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.