Ο μετασχηματισμός του τοπίου της ενέργειας τον τελευταίο χρόνο και η ενεργειακή κρίση

Ο ρόλος των εταιρειών του ενεργειακού κλάδου εν μέσω σφοδρής ενεργειακής κρίσης, ο πρωταγωνιστικός ρόλος των ΑΠΕ, αλλά και οι παρεμβάσεις που πρέπει να γίνουν τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι τα βασικότερα ζητήματα που απασχολούν αυτή τη στιγμή το δίκαιο της ενέργειας. Οι απόψεις των σημαντικότερων συμμετεχόντων στην αγορά, όπως αναλύονται στο Lawyer, αποσαφηνίζουν αρκετούς προβληματισμούς που αναπαράγονται στον δημόσιο αλλά και στον νομικό λόγο.

A ποτέλεσε ένα θέμα που μας απασχόλησε ιδιαιτέρως τον προηγούμενο χρόνο, όσο οι επιπτώσεις της πανδημίας έκαναν έντονα την εμφάνισή τους στις τιμές της ενέργειας. Έτσι, ο κλάδος του δικαίου της ενέργειας, ο οποίος ούτως ή άλλως βρίσκεται εδώ και χρόνια πολύ ψηλά στην ατζέντα των πολιτικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, με έμφαση στην ανάγκη μετασχηματισμού όλου του συστήματος της ενεργειακής επάρκειας για επίτευξη των απαιτητικών περιβαλλοντικών στόχων, έγινε πρωταγωνιστής στην καθημερινότητά μας. Η πολυπλοκότητά του, με ένα κανονιστικό πλαίσιο που ανανεώνεται συνεχώς, έγινε ακόμα εντονότερη και αντικείμενο συζήτησης με το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία.

Από τότε οι εξελίξεις τρέχουν ιλιγγιωδώς και είναι σίγουρο ότι θα μας απασχολούν για πολλούς μήνες και πιθανότατα χρόνια ακόμα. Το προσεχές διάστημα αναμένεται να γίνουν σημαντικές κινήσεις για την ενεργειακή ανεξαρτητοποίηση της Ευρώπης, ενώ ακανθώδες παραμένει το ζήτημα αν η διαδικασία αυτή θα μπορέσει να συμβαδίσει με την πράσινη μετάβαση των ευρωπαϊκών χωρών. Στο προσκήνιο βρίσκεται η δημιουργία της ενεργειακής πλατφόρμας της ΕΕ (EU Energy Platform) που έχει ως στόχο την ενεργειακή διαχείριση σε εύλογες τιμές και τον περιορισμό της εξάρτησης από το φυσικό αέριο της Ρωσίας, ενώ άλλα μέτρα που πιθανώς θα οριστικοποιηθούν μέσα στο καλοκαίρι θα είναι οι ρυθμιζόμενες τιμές στη λιανική τιμή του αερίου, έκτακτα μέτρα κρατικής ενίσχυσης σε προμηθευτές και καταναλωτές και αναθεώρηση των ορίων ως προς τους εσωτερικούς κανόνες εμπορίας στα χρηματιστήρια ενέργειας, ώστε να αποφευχθούν πιθανές στρεβλώσεις και φαινόμενα χειραγώγησης.

Σε ένα τόσο ρευστό και μεταβαλλόμενο κλίμα, μίλησαν στο Lawyer εκπρόσωποι των βασικών ενεργειακών επιχειρήσεων στην Ελλάδα για τις προκλήσεις που αντιμετώπισαν το προηγούμενο διάστημα και για το πώς βλέπουν από εδώ και στο εξής να διαμορφώνεται ο κλάδος της ενέργειας με βάση και τις παρεμβάσεις που πρέπει να γίνουν σε ρυθμιστικό επίπεδο.

Οι τιμές του ρεύματος, η ρήτρα αναπροσαρμογής και οι παρεμβάσεις της Πολιτείας
Απότοκος της ενεργειακής κρίσης που δημιουργήθηκε αρχικά την επαύριο της πανδημίας και επιτάθηκε θεαματικά από τον πόλεμο στην Ουκρανία ήταν η κατακόρυφη αύξηση των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος, κάτι που απασχόλησε ιδιαίτερα τον νομικό κόσμο της χώρας. Μάλιστα, με δεδομένο ότι ολοένα περισσότεροι δικηγόροι κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν αιτήματα εντολέων τους σχετικά με τη νομική αντιμετώπιση υπέρογκων λογαριασμών, κυρίως λόγω της εφαρμογής της ρήτρας αναπροσαρμογής στην τιμή της κιλοβατώρας, οι δικηγορικοί σύλλογοι είχαν ζωηρή παρουσία στο θέμα.

Η Ολομέλεια των προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος διοργάνωσε στις 28 Απριλίου ημερίδα για τη νομιμότητα της ρήτρας αναπροσαρμογής στις συμβάσεις προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας κυρίως ως προς τη συμβατότητά της με τους Γενικούς Όρους Συναλλαγών, ενώ για λογαριασμό της Ολομέλειας συντάχθηκε και γνωμοδότηση από τον αναπληρωτή καθηγητή του ΕΚΠΑ κ. Μεντή Γεώργιο σε συνεργασία με τον δικηγόρο Αθηνών ΜΔΕ Αστικού Δικαίου (ΕΚΠΑ)/Ενέργειας (ΠΑΠΕΙ) κ. Καλογεράκη Γεώργιο. Στη γνωμοδότηση αναφέρεται ότι η ένταξη της ρήτρας αναπροσαρμογής στους λογαριασμούς του ρεύματος είναι παράνομη λόγω μονομερούς επιβολής της χωρίς τη συναίνεση του καταναλωτή αλλά και λόγω του καταχρηστικού χαρακτήρα της λόγω μη συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις του δικαίου του καταναλωτή ιδιαίτερα σχετικά με τους Γενικούς Όρους Συναλλαγών.

Βέβαια, από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ), η οποία εξέδωσε στις 29 Απριλίου διευκρινίσεις επί του θέματος, αναφέρεται ότι η παροχή από τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας κυμαινόμενων τιμολογίων, δηλαδή τιμολογίων όπου η χρέωση προμήθειας διαμορφώνεται βάσει ρήτρας αναπροσαρμογής, αποτελεί συνήθη εμπορική πρακτική, προβλεπόμενη στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας. Ωστόσο, καθορίζονται και συγκεκριμένες προϋποθέσεις, για να θεωρηθεί η ρήτρα αναπροσαρμογής νόμιμη, ήτοι η επαρκής ενημέρωση των καταναλωτών εκ των προτέρων, αναφορικά με τη φύση του τιμολογίου τους ως κυμαινόμενου, η κατανόηση και επαληθευσιμότητα της μεθοδολογίας υπολογισμού της και η δυνατότητα επιλογής προμηθευτή και προγράμματος προμήθειας κατά τις ανάγκες των καταναλωτών. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΡΑΕ διαπίστωσε ότι υφίσταται έλλειμμα διαφάνειας ως προς την επιβολή και την ενεργοποίηση της ρήτρας αναπροσαρμογής και γι’ αυτό έχει εκδώσει την υπ’ αρ. 409/2020 Απόφασή της “Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα των χρεώσεων στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων ΧΤ” (ΦΕΚ Β΄ 1364/14.04.2020). Με την απόφαση αυτή η ΡΑΕ έχει επιβάλει στους προμηθευτές την υποχρέωση παροχής τουλάχιστον ενός σταθερού τιμολογίου, έχει ορίσει ότι η διακύμανση οφείλει να γίνεται βάσει ενός μόνο μεγέθους της αγοράς, το οποίο να είναι εύκολα προσβάσιμο και επαληθεύσιμο από τον μέσο καταναλωτή, και έχει τυποποιήσει τη μεθοδολογία της ρήτρας αναπροσαρμογής, ώστε να είναι σαφέστερος και περισσότερο κατανοητός ο υπολογισμός της.

Πάντως, έχουν ήδη κατατεθεί συλλογικές αγωγές από ενώσεις καταναλωτών, όπως η ΕΚΠΟΙΖΩ, ενώ αναμένεται και η κατάθεση της συλλογικής αγωγής του Ινστιτούτου Καταναλωτών. Σε αυτές τις αγωγές αλλά και στη δικαστική απόφαση θα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να μελετηθούν τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών, ώστε να φωτισθεί ένα πολύπλοκο ζήτημα, στο οποίο οι εταιρείες ενέργειας επισημαίνουν ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλοι παράγοντες και δικαιικοί κλάδοι πέρα από το δίκαιο του καταναλωτή, ώστε να μην επικρατήσει μια τάση υπεραπλούστευσης που θα δυναμιτίσει τον δημόσιο λόγο.

Για παράδειγμα, ο Μάριος Ανδρικόπουλος, Legal Director, ELPEDISON S.A., αναφέρει στο Lawyer: “Το ζήτημα το οποίο έχει επί μακρόν ανακύψει ως προς τα κυμαινόμενα τιμολόγια και τον μηχανισμό (ρήτρα) αναπροσαρμογής είναι αναντίρρητα ιδιαιτέρως σοβαρό με πλείστες και σύνθετες προεκτάσεις. Η σφοδρή επιβάρυνση των οικιακών και επαγγελματιών καταναλωτών μας απασχολεί τόσο ως προς την ουσία και τις συνέπειες έναντι των πελατών μας, όσο και υπό τη διάσταση του συστημικού κινδύνου για τον ενεργειακό τομέα και την ευστάθεια της αγοράς προμήθειας που συνεπάγεται. Στον δημόσιο λόγο έχουν, ωστόσο, αναπτυχθεί τάσεις υπεραπλούστευσης του θέματος μέσω περιοριστικού εύρους προσεγγίσεων, είτε μόνο από τη σκοπιά του αστικού δικαίου, είτε αμιγώς από αυτή του δικαίου του καταναλωτή. Η αγορά ενέργειας ωστόσο είναι μία σύνθετη αγορά η οποία αναπτύσσεται σε ρυθμιζόμενο περιβάλλον – και όχι σε πλαίσιο ελευθέρου εμπορίου – και τελεί υπό την εποπτεία τόσο της αρμόδιας ρυθμιστικής Αρχής (ΡΑΕ), όσο και του Υπουργού Ενέργειας. Διέπεται δε ισομερώς και συνδυαστικά τόσο από κανόνες δημοσίου δικαίου, όσο και ιδιωτικού. Κατά την έννοια αυτή είμαι ιδιαίτερα επιφυλακτικός ενώπιον απλουστευτικών αναλύσεων, οι οποίες έχουν λάβει μεγάλη δημοσιότητα, ενώ υπογραμμίζω πως η έστω και έμμεση υποδαύλιση ενός νέου κινήματος «δεν πληρώνω» θα έχει ολέθριες επιπτώσεις και όλοι είναι υποχρεωμένοι να αναλογιστούν την ευθύνη που επάγεται ο δημόσιος λόγος.”

Πάντως, με δεδομένο ότι έχουν ήδη δρομολογηθεί εξελίξεις σε κεντρικό επίπεδο από την Πολιτεία τόσο ως προς τη στήριξη των καταναλωτών – καθώς άλλωστε πρόκειται για μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση – όσο και ως προς τη φορολόγηση των εταιρειών προμήθειας ρεύματος, ο Μάριος Ανδρικόπουλος, αν και θετικός, εφιστά την προσοχή σε ορισμένα ζητήματα: “Αναντίρρητα, το εσωτερικό ενεργειακό πρόβλημα είναι υπαρκτό – αποτελεί τμήμα της ευρύτερης παγκόσμιας κρίσης – και κατά συνέπεια είναι πολυδιάστατο. Ενώπιον αυτής της κατάστασης ασφαλώς κάθε μέτρο κεντρικής παρέμβασης της Πολιτείας υπέρ των καταναλωτών είναι θετικό και επιθυμητό. Αναμένεται η εξειδίκευση των μέτρων ως προς την εφαρμογή τους, ενώ ουσιώδης είναι και η διάσταση της συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο. Ιδιαιτέρως, ωστόσο, σημαντικό είναι οι έννοιες windfall profits/income να τύχουν σαφούς, διαφανούς και αδιάβλητου προσδιορισμού τόσο ορολογικά, όσο και ποσοτικά. Ευχής έργον θα είναι σε κάθε περίπτωση και η συντονισμένη παρέμβαση σε ευρωπαϊκό επίπεδο η οποία μένει να καθορισθεί.”

Γίνεται σαφές ότι πρόκειται για ένα θέμα με ευρύτερες διαστάσεις που πέρα από τον καταναλωτή αφορούν και τη συνολική αγορά ενέργειας της Ελλάδας, στην οποία παρατηρούνται ακόμα δομικά προβλήματα που εμποδίζουν τον ανταγωνισμό και περιορίζουν τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων ενέργειας, προβλήματα τα οποία μόνο με κεντρική παρέμβαση μπορούν να επιλυθούν. Όπως εξηγεί ο Παναγιώτης Αλεξανδράκης, Διευθυντής Νομικών Υπηρεσιών & Κανονιστικής Συμμόρφωσης, ΗΡΩΝ: “Έχει καταστεί, πλέον, απολύτως σαφές ότι απαιτούνται δομικές παρεμβάσεις στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της αγοράς ενέργειας της χώρας, τόσο όσον αφορά στη ρευστότητα αυτής όσο και στη λειτουργία της εντός ενός πλαισίου υγιούς ανταγωνισμού. Κατ’ αρχάς, μέσω της σύναψης και περαιτέρω διείσδυσης, διμερών Συμβάσεων Πώλησης Ηλεκτρικής Ενέργειας, θα ενισχυθεί η σχετική δραστηριοποίηση των προμηθευτών εντός των οργανωμένων αγορών και θα αντιμετωπισθεί/αντισταθμιστεί η μεταβλητότητα των τιμών. Έχει ανακύψει, από μακρό χρονικό διάστημα, ως επιτακτική η ανάγκη τροποποίησης των (εν πολλοίς παρωχημένων) διατάξεων του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας σε Πελάτες, προεξάρχουσας της ανάγκης αναθεώρησης του πλαισίου που διέπει την αλλαγή προμηθευτή (άρθρο 42 ΚΠΗΕ) μετά την υπ’ αρ. 1888/2020 απόφαση του ΣτΕ.

Στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας η δραστηριότητα της προμήθειας εμφανίζει εξαιρετικά χαμηλά περιθώρια κέρδους με πολύ μικρό ετήσιο όφελος – πλέον με σημαντικότατου ύψους δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ ζημία. Συνεπώς, ακόμα και αν ο κάθε καταναλωτής καταλείπει ανεξόφλητες οφειλές μικρού ύψους (με τις παρούσες τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, δεν υφίστανται πλέον παρά μόνον οφειλές μεγάλου ύψους), το άθροισμα αυτών καθιστά τη δραστηριότητα της προμήθειας ζημιογόνο για τους προμηθευτές. Παράλληλα, ο «ενεργειακός τουρισμός» που σημειώνεται τα τελευταία έτη από στρατηγικούς κακοπληρωτές, σε συνδυασμό με τις οικονομικά ασύμφορες και χρονοβόρες δικαστικές διεκδικήσεις για ληξιπρόθεσμες οφειλές, έχουν αποδείξει ότι η δυνατότητα απενεργοποίησης μετρητή φορτίου κατ’ άρθρ. 39, παρ. 6 ΚΠΗΕ είναι ουσιαστικά το μόνο μέσο για την «προστασία» του Προμηθευτή έναντι της συσσώρευσης οφειλών. Ακόμα και αυτό το μέσο, όμως, στην πράξη δεν είναι από μόνο του πάντοτε απόλυτα αποτελεσματικό, καθόσον συχνότατα παρατηρείται καθυστερημένη ή ανεπιτυχής υλοποίηση της εντολής απενεργοποίησης από τον αρμόδιο Διαχειριστή, γεγονός το οποίο επίσης πρέπει να αντιμετωπιστεί ρυθμιστικά, δεδομένου ότι επιφέρει δυσβάσταχτες συνέπειες για τον Προμηθευτή και τον εκθέτει σε σημαντικούς οικονομικούς κινδύνους.”

Ο πρωταγωνιστικός ρόλος των ΑΠΕ
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι εδώ και χρόνια στο επίκεντρο των εξελίξεων στον τομέα της ενέργειας, όπως άλλωστε επιτάσσουν και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα που θέτουν μεγαλεπήβολους στόχους για τη διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα με χρονικούς ορίζοντες το 2030 και το 2050. Ως εκ τούτου, υπάρχει έντονη κινητικότητα τόσο σε νομοθετικό όσο και σε επιχειρηματικό επίπεδο.

Εμβληματική υπήρξε μέσα στον Μάιο η εξαγορά από τον Όμιλο της Motor Oil του 29,87% των μετοχών του Ομίλου Ελλάκτωρ και η απόκτηση του 75% του χαρτοφυλακίου της Ελλάκτωρ συνολικής ισχύος 493 MW καθώς επίσης και σειράς έργων υπό κατασκευή συνολικής ισχύος άνω των 1,6 GW. Με αυτή τη συμφωνία ο Όμιλος Motor Oil γίνεται ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, καθώς και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας) που αγγίζει τα 800MW δυναμικότητας σε εν λειτουργία έργα και συνολικά 2,3 GW χαρτοφυλάκιο υπό κατασκευή και προς ανάπτυξη.

Επιπλέον, προ ημερών τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο φιλοδοξεί να ξεπεράσει χρόνια προβλήματα που έχουν επισημανθεί από τους συμμετέχοντες σε αυτή την αγορά. Έτσι, περιλαμβάνει διατάξεις για τον εκσυγχρονισμό της αδειοδοτικής διαδικασίας των ΑΠΕ, την αδειοδότηση των δραστηριοτήτων της παραγωγής και της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και το πλαίσιο για την ανάπτυξη πιλοτικών θαλάσσιων πλωτών φωτοβολταϊκών σταθμών.

Οι νομοθετικές αυτές παρεμβάσεις αποτελούν κομβικό σημείο για την περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ, κάτι που θα οδηγήσει σε εντατικότερη επενδυτική δραστηριότητα στη χώρα αλλά και σταδιακά σε πτώση των τιμών ρεύματος. Όπως επισημαίνει η Αλεξία Τροκούδη, Διευθύντρια Νομικής Υποστήριξης, Ρυθμιστικών Θεμάτων και holdings, ΕΛΠΕ: “Η δεύτερη φάση της απλοποίησης της διαδικασίας αδειοδότησης είναι το κοινό αίτημα όλης της αγοράς ΑΠΕ και λίαν προσφάτως ο σχετικός νόμος τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση. Μόνο με την κατά το δυνατόν ταχύτερη αδειοδότηση και μείωση της σχετικής γραφειοκρατίας θα είναι εφικτή η ανάπτυξη και θέση σε λειτουργία περισσότερων έργων, ενώ ταυτόχρονα δίνεται και θετικό σήμα πρακτικής υποστήριξης τέτοιων επενδύσεων στους ξένους επενδυτές που θα επιθυμούσαν να συμμετέχουν στην ελληνική αγορά ΑΠΕ. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συμπερίληψη του νομικού πλαισίου για την αποθήκευση ενέργειας στο εν λόγω σχέδιο νόμου, ιδίως ενόψει της στοχαστικότητας των ώριμων τεχνολογιών (φ/β και αιολικά πάρκα), γεγονός που θα οδηγήσει σε ακόμη μικρότερη εξάρτηση από τα εισαγόμενα καύσιμα ηλεκτροπαραγωγής. Εντούτοις, μία επιπλέον αναγκαία παρέμβαση που θα απελευθερώσει ακόμη περισσότερο το αιολικό δυναμικό της Ελλάδας, είναι το νομικό πλαίσιο για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, το οποίο σε συνδυασμό με τις ανωτέρω παρεμβάσεις αναμένεται να οδηγεί στην κατασκευή μεγάλης κλίμακας έργων, τα οποία αναπόφευκτα θα οδηγήσουν σε αποκλιμάκωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας μετά την υλοποίησή τους. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι ξένοι επενδυτές έχουν αναδείξει μέγιστο ενδιαφέρον, προκειμένου να επενδύσουν στην χώρα μας στον τομέα των υπεράκτιων αιολικών μέσα από συνεργασίες. Στο χέρι μας είναι να διασφαλίσουμε ότι το νομικό πλαίσιο και οι διαδικασίες που θα θεσπιστούν θα «υπόσχονται» ταχείς διαδικασίες, διαφανείς και εύλογα υποσχόμενες επενδύσεις ανάλογες των λειτουργούντων στο εξωτερικό.”

Βεβαίως, η προώθηση των έργων ΑΠΕ, έτσι ώστε να επιτευχθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι αλλά και να καταστεί εφικτή η πτώση των τιμών ενέργειας σε σταθερό επίπεδο, απαιτεί και ευρύτερες δομικές παρεμβάσεις, όπως την πρόσβαση των προμηθευτών ενέργειας στο χαμηλό μεσοσταθμικό κόστος ενέργειας των ΑΠΕ, το οποίο έχει διαμορφωθεί, όπως εξηγεί στο Lawyer η Σπυριδούλα Μεγαλοκονόμου – Διευθύντρια Νομικών Θεμάτων, MYTILINEOS: “Η ανάπτυξη έργων ΑΠΕ στηρίζεται έως σήμερα σε καθεστώτα ενίσχυσης, το κυριότερο εκ των οποίων προϋποθέτει πλέον επιτυχή συμμετοχή σε διαγωνισμούς που διεξάγει ο ρυθμιστής. Το ισχύον καθεστώς σκοπό έχει την παροχή κινήτρου για την υλοποίηση επενδύσεων και την παροχή δυνατότητας χρηματοδότησης έργων ΑΠΕ, τα οποία μέχρι πρόσφατα ήταν ακριβότερα (είχαν μεγαλύτερο μακροχρόνιο μεσοσταθμικό κόστος ενέργειας) από τις θερμικές μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και επομένως δεν ήταν ανταγωνιστικά. Πλέον, με τις διαφαινόμενες μεσομακροπρόθεσμα τιμές, τόσο στα ορυκτά καύσιμα όσο και στα δικαιώματα εκπομπών, το μακροχρόνιο μεσοσταθμικό κόστος ενέργειας είτε από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις είτε από αιολικούς σταθμούς είναι χαμηλότερο από αυτό των θερμικών μονάδων.

Επομένως, μελλοντικά θα πρέπει να διευκολυνθεί η άμεση πρόσβαση των προμηθευτών και των καταναλωτών εντάσεως ενέργειας στο προαναφερθέν χαμηλότερο μακροχρόνιο μεσοσταθμικό κόστος ενέργειας των ΑΠΕ. Αυτό θα καταστεί εφικτό με την προώθηση των διμερών συμβολαίων αγοραπωλησίας ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της ενίσχυσης του σχετικού πλαισίου, που θα οδηγήσει σε δημιουργία ρευστότητας και διαφάνειας στην αγορά. Η διαθεσιμότητα φθηνότερης ενέργειας από έργα ΑΠΕ θα ρίξει τις τιμές στην αγορά επόμενης ημέρας τις ώρες που θα υπάρχει ηλιοφάνεια και υψηλό αιολικό δυναμικό. Βέβαια, η υψηλότερη διείσδυση των ΑΠΕ συνοδεύεται από αύξηση των αναγκών για εξισορρόπηση ενέργειας. Ωστόσο, η ενεργός συμμετοχή των ΑΠΕ στην αγορά εξισορρόπησης, η δυνατότητα για συναλλαγές πολύ κοντά στον πραγματικό χρόνο μέσω της συνεχούς συζευγμένης ενδοημερήσιας αγοράς καθώς και η εξέλιξη και άλλων τεχνολογιών, όπως οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, θα δώσουν λύσεις. Τέλος, εννοείται ότι παραμένει η ανάγκη επίλυσης χρονιζόντων θεμάτων του τομέα των ΑΠΕ, όπως η απλούστευση και επιτάχυνση της αδειοδότησης, η δημιουργία διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου για σύνδεση στις υποδομές κλπ.”

Είναι, φυσικά, σαφές ότι η διαφαινόμενη αυτή επικράτηση των ΑΠΕ με την τελική πτώση των τιμών ενέργειας δεν είναι κάτι που θα συμβεί ούτε άμεσα ούτε με μεμονωμένες νομοθετικές παρεμβάσεις, αλλά με έναν ευρύτερο σχεδιασμό που θα καταργεί περιορισμούς και παθογένειες ετών. Το momentum είναι δεδομένο, οπότε μένει να δούμε πώς θα αξιοποιηθεί. Όπως επισημαίνει εύστοχα η Δήμητρα Χατζηαρσενίου, Head of Legal Department, ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε., Όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ: “Θεωρώ ότι οι περισσότεροι πολίτες έχουν πλέον συνειδητοποιήσει ότι η απεξάρτηση της χώρας μας αλλά και της Ευρώπης εν γένει από την εισαγόμενη ενέργεια θα επιτευχθεί μόνο με μαζική στροφή στις ΑΠΕ. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε συνδυασμό με την άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου από το φθινόπωρο του 2021, οι οποίες στη συνέχεια εκτοξεύθηκαν λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, κατέδειξαν ότι όσο μεγαλύτερη είναι η διείσδυση των ΑΠΕ στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής, τόσο μειώνεται, έως και μηδενίζεται, η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας. Άρα, κατά την άποψή μου, οι παρεμβάσεις που απαιτούνται είναι προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της διείσδυσης των ΑΠΕ (και των έργων αποθήκευσης και διασύνδεσης) με νέο χωροταξικό σχεδιασμό που θα προωθεί τις ΑΠΕ στο μέγιστο δυνατό βαθμό, με πλήρη τεκμηρίωση των αποκλεισμών και περιορισμών, που θα πρέπει να είναι αντικειμενικοί και απαλλαγμένοι από προκαταλήψεις και τοπικές διακρίσεις. Επίσης, το Κράτος θα πρέπει να αξιοποιήσει διαθέσιμα εργαλεία ενίσχυσης έργων ΑΠΕ και να εξασφαλίσει και εθνικούς πόρους για την επίτευξη των στόχων του ΕΣΕΚ, για την ταχύτερη απεξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια.”

Η Πράσινη Ταξινομία, το φυσικό αέριο και η πυρηνική ενέργεια
Με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία να καθορίζει σε τεράστιο βαθμό τις πολιτικές της ΕΕ, ο χαρακτηρισμός μιας επένδυσης ως “πράσινης” ή όχι διαδραματίζει κομβικό ρόλο στη δυνατότητα χρηματοδότησής της. Αυτός είναι και ο λόγος που υπήρξε τόσο μεγάλη διαμάχη και διαπραγμάτευση πριν δημοσιευθεί η εξουσιοδοτική πράξη για τον Κανονισμό Taxonomy, η οποία εξειδικεύει περαιτέρω ποιες επενδύσεις θεωρούνται βιώσιμες.

Η πρόσφατα εκδοθείσα συμπληρωματική εξουσιοδοτική πράξη της Επιτροπής προσθέτει τις μονάδες καύσης ορυκτού αερίου και τις πυρηνικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής στη μεταβατική δέσμη μέτρων του άρθρου 10 παρ. 2 του Κανονισμού της Πράσινης Ταξινομίας, έχοντας ήδη καθυστερήσει αυτή την αμφιλεγόμενη απόφαση σε δύο τομείς παραγωγής ενέργειας, όπου οι απόψεις ήταν αντικρουόμενες. Η συμπερίληψή τους στην Πράσινη Ταξινομία προσέλκυσε αντιδράσεις κατά βάση από τους φορείς του περιβαλλοντικού χώρου στην Ευρώπη, κυρίως με το επιχείρημα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και της ανάγκης στήριξης των ΑΠΕ, ενώ σαφώς τίθεται και το ζήτημα της σκοπιμότητας της εξάρτησης από το φυσικό αέριο, την ώρα που το αίτημα για ενεργειακή ανεξαρτητοποίηση από αυτό είναι πιο καίριο από ποτέ.

Από την άλλη, παρά τις αντιδράσεις αυτές, είναι ξεκάθαρο ότι το αίτημα για ταχεία ενεργειακή ανεξαρτητοποίηση από το φυσικό αέριο, στο οποίο είχε στηριχθεί όλη η σταδιακή μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα, δεν είναι τόσο απλό να εκπληρωθεί άμεσα και φυσικά επαναφέρει στο προσκήνιο πηγές ενέργειας, όπως η πυρηνική, με μεγάλη δυναμική που στηρίζουν σε υψηλό ποσοστό τις ενεργειακές απαιτήσεις χωρών, όπως η Γαλλία. Σε αυτά τα πλαίσια, πάντως, έχουν τεθεί αυστηροί όροι για τη θεώρηση αυτών των επενδύσεων ως βιώσιμες, κάτι που τελικά αποδυναμώνει αρκετά τη συμπερίληψή τους στην Ταξινομία.

Στην περίπτωση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το ορυκτό αέριο, για παράδειγμα, η εγκατάσταση θα πρέπει να στραφεί πλήρως σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή δραστηριότητες με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2035, ενώ η όποια επένδυση θα πρέπει να έχει ξεκινήσει ως το 2030, να υποκαθιστά μια άλλη πιο ρυπογόνο εγκατάσταση και να μη μπορεί να υποκατασταθεί από μονάδα ΑΠΕ. Ουσιαστικά, δηλαδή, πρόκειται για ανοχή μιας τέτοιου είδους εγκατάστασης, όταν δεν υπάρχει καμία άλλη εναλλακτική, κάτι που αποτυπώνεται και στις αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις αναφορικά με την προστασία του περιβάλλοντος, την ενέργεια και το κλίμα (CEEAG). Από την άλλη, η πυρηνική ενέργεια διέπεται από αυστηρούς όρους ασφαλείας και περιβαλλοντικούς όρους (μεταξύ άλλων για τη διαχείριση των αποβλήτων) με στόχο την τήρηση της αρχής της μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης.

Η εξουσιοδοτική πράξη μένει τώρα να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ μέχρι τον Αύγουστο του 2022 και έπειτα θα τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2023. Κάθε τρία χρόνια η Επιτροπή θα επανεξετάζει τα κριτήρια επιλογής μιας επένδυσης ως βιώσιμης προς χρηματοδότηση. Στην πράξη, πάντως, λόγω των προαναφερόμενων αυστηρών προϋποθέσεων, η χρηματοδότηση τέτοιου είδους δραστηριοτήτων ως βιώσιμων καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη, ειδικά για την Ελλάδα όπου οι περιβαλλοντικοί όροι των υφιστάμενων αυτή τη στιγμή μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο απέχουν σημαντικά από τα όρια που τίθενται.


Μάριος Ανδρικόπουλος Legal Director, ELPEDISON S.A.

Λόγω των υψηλών τιμών στην ενέργεια, οι εταιρείες του ενεργειακού κλάδου έχουν σε μεγάλο βαθμό στοχοποιηθεί στον δημόσιο λόγο. Ποιος θεωρείτε ότι είναι ο ρόλος τους εν μέσω ενεργειακής κρίσης;
Η στοχοποίηση των εταιρειών του ενεργειακού κλάδου και ιδίως των καθετοποιημένων εταιρειών (με παρουσία δηλαδή και στην παραγωγή και στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας) είναι απαράδεκτη. Η αγορά ενέργειας είναι μία συστημική αγορά, όπως παγίως υποστηρίζω και όπως έχει αναγνωρίσει κατ’ επανάληψη και το Συμβούλιο της Επικρατείας. Η δε ασφάλεια εφοδιασμού, στην οποία εταιρείες, όπως η ELPEDISON, συμβάλλουν κεντρικά, αφενός με μονάδες παραγωγής υψηλής τεχνολογίας και με δυνατότητα λειτουργίας με διπλό καύσιμο (δηλαδή όχι μόνο με φυσικό αέριο, αλλά και με diesel – στοιχείο εξόχως κρίσιμο σε περίπτωση διακοπής της ροής φυσικού αερίου), αφετέρου με τη διαφοροποίηση των πηγών τροφοδοσίας από φυσικό αέριο μέσω εισαγωγών Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG), αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα για την ασφάλεια και ευημερία της χώρας, αλλά και των πολιτών. Οι εταιρείες του ενεργειακού κλάδου – κλάδος υψηλής τεχνολογίας και με ανάγκη διαρκών επενδύσεων – αποτελούν τον κορμό της ασφάλειας εφοδιασμού και υπό την έννοια αυτή στέκονται δίπλα στον πολίτη.


Παναγιώτης Αλεξανδράκης Διευθυντής Νομικών Υπηρεσιών & Κανονιστικής Συμμόρφωσης, ΗΡΩΝ

Ποιες ήταν οι κυριότερες προκλήσεις που αντιμετώπισε τον τελευταίο χρόνο το νομικό τμήμα μιας εταιρείας που δραστηριοποιείται στην αγορά προμήθειας ρεύματος, ειδικά εν μέσω των σοβαρών προβλημάτων ρευστότητας;
Αναμφίβολα, εν μέσω της παρούσας ενεργειακής και γεωπολιτικής κρίσης, η ρευστότητα και εν τέλει η βιωσιμότητα της εγχώριας αγοράς προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου βάλλεται πανταχόθεν. Στο πλαίσιο των ως άνω εξελίξεων και υπό το πρίσμα της πελατοκεντρικής πολιτικής της Εταιρείας μας ως Διεύθυνση Νομικών Υπηρεσιών της ΗΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Ε., κληθήκαμε να αντιμετωπίσουμε πλείονες προκλήσεις με απώτερο σκοπό την ανεύρεση λύσεων διασφάλισης της βιωσιμότητας της Εταιρείας και ικανοποίησης των συμφερόντων των πελατών μας. Μια από τις σημαντικότερες εξ αυτών ήταν η υλοποίηση ενός καινοτόμου για τα ελληνικά δεδομένα προϊόντος, του Προγράμματος ΗΡΩΝ ΕΝ.Α. (ΕΝεργειακή Ανεξαρτησία). Ειδικότερα, ως Διεύθυνση Νομικών Υπηρεσιών αναλάβαμε, από το στάδιο του σχεδιασμού του Προγράμματος, την υποστήριξη της Εταιρείας προκειμένου η πρωτοποριακή αυτή ιδέα να καταστεί πράξη και παρείχαμε τις υπηρεσίες μας, οποτεδήποτε κρίθηκε απαραίτητο. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι η Διεύθυνσή μας προέβη στη σύνταξη των νομικών κειμένων συμπεριλαμβανομένων των σχετικών συμβάσεων προμήθειας, που αφορούν στο συγκεκριμένο Πρόγραμμα, το οποίο αποτελεί το μοναδικό εργαλείο μείωσης έως και μηδενισμού του κόστους προμήθειας της ηλεκτρικής ενέργειας των οικιακών καταναλωτών, των επαγγελματιών, των μικρομεσαίων ή/και μεγαλύτερων επιχειρήσεων, έως και για 20 έτη, μέσα από τα φωτοβολταϊκά της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ και της ΗΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, χωρίς ωστόσο να απαιτείται να εγκαταστήσουν οτιδήποτε.

Περαιτέρω, αφουγκραζόμενοι τις δικαιολογημένες ανησυχίες των μεγάλων επιχειρήσεων/καταναλωτών (μέσης τάσης), αναπτύξαμε πλήρως, από νομικής πλευράς, Μακροχρόνιες Διμερείς Συμβάσεις Αγοραπωλησίας Ηλεκτρικής Ενέργειας με Χρηματοοικονομικό Διακανονισμό (Virtual Power Purchase Agreements/Παράγωγα) και με Φυσική Παράδοση (Physical PPAs) ως απολύτως χρήσιμα εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου. Ήδη έχουμε προχωρήσει στην υπογραφή και υλοποίηση 14 τέτοιων Συμβάσεων για περισσότερα των 30 MW. Έτσι, έχοντας, όπως πάντα, ως βασική κινητήριο δύναμή μας την πρωτοπορία, επιτύχαμε να προσφέρουμε στην ελληνική αγορά τις μακροχρόνιες Συμβάσεις Πώλησης Ενέργειας (PPAs), ανοίγοντας έτσι στην πράξη τον “δρόμο” για ουσιαστική εξοικονόμηση κόστους στην κατανάλωση σε συνδυασμό με την ενίσχυση της “πράσινης” ενέργειας, στη βιομηχανία αλλά και σε μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις και αναδεικνύοντας τη χρησιμότητα του συγκεκριμένου εργαλείου στην εγχώρια αγορά.


Αλεξία Τροκούδη Δικηγόρος, Διευθύντρια Νομικής Υποστήριξης, Ρυθμιστικών Θεμάτων και holdings, ΕΛΠΕ

Ποιες ήταν οι κυριότερες προκλήσεις που αντιμετώπισε τον τελευταίο χρόνο το νομικό τμήμα του ομίλου ΕΛΠΕ;
O τελευταίος χρόνος και ειδικά η ενεργειακή κρίση που διαρκεί τους τελευταίους 6 μήνες, χωρίς να είναι ορατό το πότε θα περατωθεί, ανέδειξε τη σημασία των ΑΠΕ στο ενεργειακό σύστημα όλης της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η αυξανόμενη διείσδυση των ΑΠΕ αφενός εξυπηρετεί τον στόχο της πράσινης μετάβασης και της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αφετέρου όμως συμβάλλει στην σταδιακή απεξάρτηση από την εισαγωγή ορυκτών καυσίμων για ηλεκτροπαραγωγή, των οποίων η μεγάλη μεταβλητότητα στην τιμή αποδείχθηκε ότι έχει δυσμενέστατες επιπτώσεις στους Ευρωπαίους καταναλωτές ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, ο Όμιλος αύξησε έτι περαιτέρω τον στόχο του για το 2025 σε 1000 MW στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, με αποτέλεσμα το νομικό μας τμήμα να κληθεί να υποστηρίξει ένα μεγάλο όγκο νομικών θεμάτων σε νομικούς ελέγχους για εξαγορές φ/β και αιολικών πάρκων (due diligence/εκπόνηση συμβάσεων αγοραπωλησίας) αλλά και σε όλο το φάσμα της αδειοδότησης, ανάπτυξης και λειτουργίας έργων ΑΠΕ. Εξάλλου, με αφορμή την ενεργειακή κρίση αξιολόγησε είτε εκ νέου είτε εξ΄ αρχής τρόπους πληρωμής των μονάδων του λαμβάνοντας υπόψη του και τις νέες “Κατευθυντήριες γραμμές του 2022 για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας” (CEEAG) στο πλαίσιο της διασφάλισης των συμφερόντων.


Σπυριδούλα Μεγαλοκονόμου Διευθύντρια Νομικών Θεμάτων, MYTILINEOS

Ποιες ήταν οι κυριότερες προκλήσεις που αντιμετώπισε τον τελευταίο χρόνο το νομικό τμήμα του ομίλου MYTILINEOS;
Σε κανονιστικό επίπεδο, ο τομέας των ΑΠΕ εξακολουθεί να παρουσιάζει τις γνωστές προκλήσεις, την πολυνομία και την συχνή και περιστασιακή νομοθέτηση για την αντιμετώπιση αναφυόμενων κάθε φορά θεμάτων σε διάσπαρτα νομοθετήματα, με απουσία κωδικοποίησης και συστηματοποίησης των ρυθμίσεων. Αυτό το περιβάλλον δημιουργεί συχνή ανατροπή των ισχυόντων και ανασφάλεια δικαίου, δυσκολίες στην έρευνα και δυσχέρειες στην εξαγωγή συμπερασμάτων από έναν νομικό. Σε ό,τι αφορά συμβατικά ζητήματα, οι μεγάλες και απρόσμενες αυξήσεις σε πρώτες ύλες (χάλυβας, χαλκός, αλλά και πυρίτιο – την πρώτη ύλη των φωτοβολταϊκών πλαισίων κλπ.) και μεταφορές γεννούν ζητήματα και αντιπαραθέσεις ερμηνείας και εφαρμογής συμβατικών όρων, σε εγχώριες και διεθνείς συμβάσεις, που διέπονται από διαφορετικά δίκαια.

Στον τομέα της προμήθειας ρεύματος οι προκλήσεις είναι προφανώς περισσότερες κατά το τελευταίο έτος. Η χρονιά περιλαμβάνει τη λειτουργία νέου μοντέλου αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, προσπάθειες για ενεργειακή μετάβαση σε καθαρότερες πηγές ενέργειας και μαζί απρόβλεπτες εξωγενείς αυξήσεις τιμών στην αλυσίδα των συμμετεχόντων στην αγορά μέχρι τον τελικό καταναλωτή. Αυτό προφανώς έχει επιφέρει συνεχείς ρυθμιστικές αλλαγές και παρεμβάσεις, περισσότερους ελέγχους αρχών από το σύνηθες, αλλά και την ανάγκη διαχείρισης πολλών συμβατικών ζητημάτων. Υπάρχει βεβαίως και μία άλλη, πιο φωτεινή πλευρά της προμήθειας, που είναι αυτή της εξέλιξης και του επανακαθορισμού της σχέσης προμηθευτή και πελάτη. Δεν μιλάμε πια για τυπική σχέση και σύμβαση πωλήσεως αγαθού, αλλά για μια δυναμική, μοντέρνα σχέση, που περιλαμβάνει υπηρεσίες και πρόσθετα προϊόντα (π.χ. υπηρεσίες ηλεκτροκίνησης, ενεργειακού συμψηφισμού κλπ.), ώστε να καλύπτονται περισσότερες ενεργειακές ανάγκες του πελάτη.


Δήμητρα Χατζηαρσενίου Head of Legal Department, ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε., Όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ

Ποιες ήταν οι κυριότερες προκλήσεις που αντιμετώπισε τον τελευταίο χρόνο το νομικό τμήμα της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ;
Οι κυριότερες προκλήσεις που αντιμετώπισε τον τελευταίο χρόνο το νομικό τμήμα της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, που είναι η μεγαλύτερη ελληνική εταιρεία ΑΠΕ στην Ελλάδα, ήταν αφενός η διατήρηση της πρωταγωνιστικής της θέσης στην αγορά σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο ρυθμιστικό και επιχειρηματικό περιβάλλον μέσω της εντατικοποίησης υλοποίησης νέων επενδύσεων σε αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα στην Ελλάδα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου ήδη δραστηριοποιείται, σε υδροηλεκτρικά πάρκα και σε έργα αντλησιοταμίευσης, καθώς και έργα αποθήκευσης και άλλων τεχνολογιών (βιοαέριο, βιομάζα κ.ά.), και αφετέρου η προσαρμογή στον νέο νόμο 4706/2020 για την εταιρική διακυβέρνηση, με την θέσπιση και υιοθέτηση ενός νέου πλαισίου λειτουργίας που ενισχύει τη διαφάνεια και τη βιώσιμη επιχειρηματική ανάπτυξη.


Σπυριδούλα Μεγαλοκονόμου Διευθύντρια Νομικών Θεμάτων, MYTILINEOS

Πώς κρίνετε το γεγονός ότι η εξουσιοδοτική πράξη που συμπληρώνει την Ταξινομία της ΕΕ ενέταξε υπό προϋποθέσεις στις πράσινες επενδύσεις και τις μονάδες καύσης ορυκτού αερίου; Πώς θα επηρεάσει αυτή η εξέλιξη τα επενδυτικά σχέδια του Ομίλου MYTILINEOS στο προσεχές μέλλον;
Ο Κανονισμός 2020/852 συνιστά περιβαλλοντική κατηγοριοποίηση των επενδύσεων με βάση την επίδρασή τους στην κλιματική αλλαγή, μία ταξινόμηση οικονομικών δραστηριοτήτων σε ενωσιακό επίπεδο, που μπορεί να καθοδηγήσει ιδιώτες επενδυτές. Πρέπει να είναι σαφές ότι: α) η Ταξινομία δεν έχει άμεση επίπτωση στις χρηματοδοτικές δραστηριότητες των εμπορικών πιστωτικών ιδρυμάτων. Με άλλα λόγια, οι δραστηριότητες εκτός Ταξινομίας είναι νόμιμες, αδειοδοτούνται περιβαλλοντικά χωρίς πρόβλημα και είναι επομένως δεκτικές τραπεζικής χρηματοδότησης, και β) η Ταξινομία δεν καθορίζει τη μεταχείριση μη πράσινων δραστηριοτήτων. Είναι πιθανό ότι στο απώτερο μέλλον πιστωτικά ιδρύματα και θεσμικοί επενδυτές θα αρχίσουν προοδευτικά να ακολουθούν το πλαίσιο της Ταξινομίας, είτε οικειοθελώς ως επιχειρησιακή πολιτική, είτε λόγω μελλοντικών νομοθετικών μεταβολών με ESG προσανατολισμό.

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη συμπερίληψη των μονάδων φυσικού αερίου στην Ταξινομία ήταν ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Δεν είναι παράδοξο ότι μία αναγκαία και υψηλής απόδοσης τεχνολογία ηλεκτροπαραγωγής χαμηλών εκπομπών συμπεριλαμβάνεται στην Ταξινομία. Το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα βασίζεται (τουλάχιστον μέχρι τώρα) σε μεγάλο βαθμό στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, τόσο για την επάρκεια του συστήματος όσο και για τις ανάγκες αυτού σε ευελιξία, ιδίως εξαιτίας της στοχαστικής παραγωγής των ΑΠΕ. Η νέα μονάδα που θα τεθεί σύντομα σε λειτουργία από τη MYTILINEOS θα μειώσει τις εκπομπές κατά 70% συγκριτικά με τις λιγνιτικές μονάδες που θα αντικαταστήσει. Εκτός αυτού, η εξουσιοδοτική πράξη θέτει πολύ αυστηρές προϋποθέσεις, οι οποίες καθιστούν δύσκολο ακόμα και για τις πλέον σύγχρονες και αποδοτικές μονάδες φυσικού αερίου να θεωρηθούν “βιώσιμες” στο πλαίσιο της Ταξινομίας. Σε κάθε περίπτωση, η εφαρμογή της εξουσιοδοτικής διάταξης αυτής θα εξαρτηθεί από τις τελικές ψηφοφορίες στο Συμβούλιο και στο Ευρωκοινοβούλιο.


Παναγιώτης Αλεξανδράκης Διευθυντής Νομικών Υπηρεσιών & Κανονιστικής Συμμόρφωσης, ΗΡΩΝ (εταιρείες του Ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ)

Πώς κρίνετε το γεγονός ότι η εξουσιοδοτική πράξη που συμπληρώνει την Ταξινομία της ΕΕ ενέταξε υπό προϋποθέσεις στις πράσινες επενδύσεις και τις μονάδες καύσης ορυκτού αερίου; Πώς θα επηρεάσει αυτή η εξέλιξη τα επενδυτικά σχέδια του Ομίλου ΗΡΩΝ στο προσεχές μέλλον;
Στο πλαίσιο της εφαρμογής των φιλόδοξων στόχων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η Ταξινομία της ΕΕ κατευθύνει τις κεφαλαιακές ροές σε δραστηριότητες που συμβάλλουν στην επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας. Το φυσικό αέριο παραμένει μια αποδοτική και οικονομικά εφικτή εναλλακτική λύση χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, που δύναται να συνδράμει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και παράλληλα να διαδραματίσει βαρύνοντα ρόλο στην ομαλή και βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση σε μια Net Zero οικονομία, σε εναρμόνιση με τις επιδιώξεις της ΕΕ, δίχως να παρακωλύεται η ώθηση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σε κάθε περίπτωση, οι μονάδες φυσικού αερίου στέκονται αρωγοί στην περαιτέρω διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών στο εγχώριο ενεργειακό μείγμα, αφενός καλύπτοντας την ανάγκη των εφεδρειών και αφετέρου διασφαλίζοντας την επάρκεια της τροφοδοσίας των ΑΠΕ, καθώς και την ευστάθεια του Συστήματος. Συναφώς, η χρηματοδότηση και διαμόρφωση μιας υπερσύγχρονης μονάδας φυσικού αερίου προωθεί την ενσωμάτωση της κατάλληλης τεχνολογίας και τεχνογνωσίας, προκειμένου να αξιοποιηθούν μακροπρόθεσμα και οι δυνατότητες του πράσινου υδρογόνου (hydrogen-ready μονάδες), ούτως ώστε να μειωθούν έτι περισσότερο οι εκπομπές αεριών του θερμοκηπίου.

Ο Όμιλος ΗΡΩΝ, καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του και λαμβάνοντας υπ’ όψιν τόσο τις νομοθετικές εξελίξεις όσο και τις ανάγκες της αγοράς, δηλώνει παρών, συμβάλλοντας ενεργά με τις επιχειρηματικές του αποφάσεις και τις επενδύσεις του στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της χώρας και στη διασφάλιση της πράσινης και βιώσιμης ενεργειακής μετάβασης.


Μάριος Ανδρικόπουλος Legal Director, ELPEDISON S.A.

Πώς κρίνετε το γεγονός ότι η εξουσιοδοτική πράξη που συμπληρώνει την Ταξινομία της ΕΕ ενέταξε υπό προϋποθέσεις στις πράσινες επενδύσεις και τις μονάδες καύσης ορυκτού αερίου; Πώς θα επηρεάσει αυτή η εξέλιξη τα επενδυτικά σχέδια της ELPEDISON στο προσεχές μέλλον;
Στο επίπεδο της μακροπρόθεσμης πολιτικής της ΕΕ, η τρέχουσα ενεργειακή κρίση θέτει προς επαναξιολόγηση και τους στόχους για την πράσινη μετάβαση, δίνοντας εκ παραλλήλου και μία ευκαιρία διόρθωσης αρχικών επιλογών. Στο περιβάλλον αυτό, οι μονάδες παραγωγής με φυσικό αέριο αποτελούν εχέγγυο σταθερότητας μέσω της ευελιξίας (ταχεία έναυση και έναρξη παραγωγής) που εξασφαλίζουν, της υψηλής τους τεχνολογίας και της ισχύος τους, ενώ να μην ξεχνάμε πως είναι μονάδες φιλικές προς το περιβάλλον. Η αναγκαία ισορροπία και εσωτερική διαφοροποίηση του ενεργειακού μίγματος της χώρας – το οποίο δεν είναι εφικτό να στηρίζεται μόνο στις ΑΠΕ – με στόχο την αδιάλειπτη τροφοδοσία απαιτεί τη στήριξη των επενδύσεων τόσο επί των υφιστάμενων, όσο και σε νέες μονάδες της τεχνολογίας αυτής.

Η ELPEDISON, ως εταιρεία με τις δύο μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με φυσικό αέριο, με τεχνολογία διπλού καυσίμου που διαθέτει είναι σημαντικός κρίκος για την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας. Ταυτόχρονα, είναι και ένας εκ των βασικών εισαγωγέων LNG και μετέχει ενεργά στον σχεδιασμό των νέων FSRU (“Πλωτές Μονάδες Αποθήκευσης & Αεριοποίησης Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου”), συμβάλλοντας στη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας φυσικού αερίου. Υποστηρίζει την πράσινη μετάβαση και αναλύει σοβαρά την περίπτωση να επενδύσει σε νέα μονάδα παραγωγής με φυσικό αέριο, προκειμένου να υποστηρίξει τη σταθερότητα του συστήματος και να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση. Στο Νομικό Τμήμα της ELPEDISON, με προσήλωση στην αρχή της νομιμότητας και ιδιαίτερο σεβασμό έναντι των καταναλωτών/πελατών μας, στοιχεία τα οποία αποτελούν και εταιρικές μας αξίες, εργαζόμαστε ως προς την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αναφύονται από το ως άνω αναφερόμενο πλαίσιο.


Φοίβη Κουντούρη Καθηγήτρια Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών | Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιστημονικής Ένωσης Οικονομολόγων Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων | Συν-πρόεδρος στο Ελληνικό Δίκτυο Λύσεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών (UN Sustainable Development Solutions Network)

Θεωρείτε ότι η εξουσιοδοτική πράξη που συμπληρώνει την Ταξινομία της ΕΕ και εντάσσει στις πράσινες επενδύσεις τις μονάδες καύσης ορυκτού αερίου και τις πυρηνικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής ανταποκρίνεται στους περιβαλλοντικούς στόχους της ΕΕ αλλά και το αίτημα για την ενεργειακή ανεξαρτητοποίησή της ή τους υπονομεύει;

Η τρέχουσα ενεργειακή κρίση, αποτέλεσμα κυρίως των αυξημένων αναγκών για φυσικό αέριο, που επιδεινώθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, κατέδειξε την ανάγκη για διαφοροποιημένη ενεργειακή αλυσίδα. Η εξασφάλιση προσιτής ενέργειας για όλους, αλλά ιδιαίτερα για τους πιο ευάλωτους, είναι μείζον ευρωπαϊκό πολιτικό θέμα. Γι’ αυτό οι ηγέτες ενέταξαν την πυρηνική ενέργεια και το φυσικό αέριο στην Ταξινομία της ΕΕ για βιώσιμες δραστηριότητες, ώστε να εκμεταλλευτούν τις υπάρχουσες υποδομές.

Λαμβάνοντας υπόψη α) το μεγάλο περιβαλλοντικό αποτύπωμα αυτών των δραστηριότητων, β) τις αυστηρές προϋποθέσεις για τήρηση σύγχρονων τεχνικών προτύπων και γ) τα υπερβολικά κόστη, θα ήταν μάλλον προτιμότερο η Ευρώπη να επιταχύνει την προώθηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), παρά να χαρακτηρίσει την πυρηνική ενέργεια και το φυσικό αέριο ως “βιώσιμες” δραστηριότητες, έστω και μεταβατικά.

Αυτό θα είχε πολλαπλά οφέλη. Πρώτον, οι ΑΠΕ θα έκαναν την Ευρώπη ενεργειακά αυτόνομη. Δεύτερον, το μοναδιαίο κόστος παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ είναι χαμηλότερο από το κόστος παραγωγής ορυκτών καυσίμων και πυρηνικής ενέργειας, αντισταθμίζοντας έτσι το υψηλό αρχικό κόστος εγκατάστασης ΑΠΕ, μακροπρόθεσμα. Τρίτον και πολύ σημαντικό, οι ΑΠΕ συμβάλλουν στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 ενώ, αντίθετα, το φυσικό αέριο και η πυρηνική ενέργεια θα την επιβραδύνουν.

Η συμπερίληψη των μονάδων ορυκτού αερίου και πυρηνικών στην Ταξινομία είναι καταστροφική για την αναχαίτιση της κλιματικής κρίσης. Τα πυρηνικά δεν είναι επιλογή, γιατί δεν υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος για την ανάπτυξή τους, ενώ η μείωση των εκπομπών από αυτά είναι πιο ακριβή σε σχέση με τα φωτοβολταϊκά ή τα αιολικά συστήματα. Η ανάπτυξη των πυρηνικών υπονομεύει τις ΑΠΕ στο μίγμα, αφού οι δύο μορφές ενέργειας δεν συνδυάζονται ούτε για παραγωγή, ούτε για αποθήκευση. Επίσης, δεν έχει βρεθεί η λύση για τον τρόπο διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων, που έχουν ποικίλες συνέπειες στο περιβάλλον. Όσο για το ορυκτό αέριο, οι αυξομειώσεις στην τιμή του είναι πέρα από κάθε φαντασία, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει, μιας και το αέριο αποτελεί χρηματιστηριακό προϊόν. Επίσης, το ορυκτό αέριο εκπέμπει κατά τη μεταφορά και την καύση του μεθάνιο, που δεσμεύει μέχρι και 80 φορές περισσότερη θερμότητα σε σχέση με το διοξείδιο του άνθρακα σε βάθος χρόνου. Μάλιστα, το ορυκτό αέριο αποτελεί το βασικό καύσιμο υπεύθυνο για εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρώπη. Τέλος, οι δύο πηγές ενέργειας έχουν έναν κοινό μη δημοκρατικό χαρακτήρα: αφήνουν τις εταιρείες να έχουν το ολιγοπώλιο και τους πολίτες παθητικούς καταναλωτές. Η λύση για να πετύχουμε τους περιβαλλοντικούς μας στόχους, αλλά και την ενεργειακή αυτάρκεια και ασφάλεια, είναι η λύση που προτείνει και η επιστήμη: η εξοικονόμηση ενέργειας και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε μία ενεργειακή μετάβαση με αυτοπαραγωγή καθαρής ενέργειας, που δεν αφήνει κανέναν πίσω.